CommodoreMan
Hallo allemaal!
Mijn naam is Christian en ik ben 23 jaar oud.
Ik fotografeer al een tijdje analoog. Tot nu toe ging ik om kostenredenen altijd naar het grootlaboratorium. Maar deze zomer heb ik een behoorlijk uitgebreide uitrusting voor het maken van afdrukken geërfd.
Nu ik hier de eerste bruikbare resultaten heb behaald, wil ik me nu wagen aan het ontwikkelen van negatieven.
Hier heb ik tot nu toe nog geen materiaal voor. Maar een ontwikkelbus enzovoort is geen probleem.
Mijn vraag is vooral welke ontwikkelaar voor mij het meest geschikt is.
Ik zoek een ontwikkelaar die veilig in het gebruik is en waarbij je niet veel fout kunt doen. Als incidentele gebruiker zou het concentraat een zo lang mogelijke houdbaarheid moeten hebben.
Ik dacht aan een vloeibaar concentraat, waaruit ik dan de benodigde hoeveelheid voor eenmalig gebruik kan afscheppen.
Ik ben actief op het gebied van zwart-witfotografie en gebruik tot nu toe heel graag de HP5+ van Ilford. Ik heb niets tegen een zekere korrel (anders zou ik natuurlijk nauwelijks een HP5+ nemen). Het zou fijn zijn als ik de film eventueel ook eens naar ISO 800 zou kunnen pushen.
Wat kunnen jullie mij aanbevelen?
Als fixeer en stopbad kan ik Adstop en AdoFix gebruiken, die ik hier toch al heb voor het verwerken van papier, uiteraard in aparte baden voor film en papier.
Groeten, Christian
Lichtjahr
Hallo Christian,
als je al helemaal overgestapt bent op Ilford-films, dan kan ik je de universele ontwikkelaar ID-11 van Ilford aanbevelen.
Die wordt weliswaar in poedervorm verkocht, maar het aanmaken is echt geen rocket science.
Giet ongeveer driekwart van de uiteindelijke hoeveelheid warm water in een bak, roer dan eerst poeder A erdoor en laat dit volledig oplossen, roer vervolgens poeder B erdoor en laat ook dit volledig oplossen.
Vul vervolgens aan tot de uiteindelijke hoeveelheid (1 liter) – dat is alles.
Als je de ontwikkelaar in een bruine, zachte plastic fles giet, kun je de lucht eruit drukken door de fles samen te knijpen.
Zo kun je het dure Protectan besparen en in plaats daarvan films kopen.
Als stopbad gebruik ik citroenzuur van Dr. Oetker uit de supermarkt, dat is verkrijgbaar in zakjes van 5 gram voor het bakken van taarten.
Voor 1 liter 2%-oplossing heb je 10 gram nodig.
Veel plezier met je nieuwe hobby.
Edi
CommodoreMan
Bedankt voor het antwoord!
Hoe zit het dan met de houdbaarheid van de oplossing? Ik meen me te herinneren dat die bij een eenmalig aangemaakte poederontwikkelaar vrij kort is?
Of kan die dan worden verlengd door zuurstofafsluiting met Protectan (dat heb ik op dit moment al in huis, omdat ik het papierontwikkelaarconcentraat wilde beschermen) of bijvoorbeeld door balletjes in de fles te doen? Van welke houdbaarheid kan men in de praktijk uitgaan?
Bij mij is het namelijk zo dat het vaker voorkomt dat het maar om één of twee films gaat en dat er dan een paar maanden pauze tussen zit.
Groeten, C-Man
Morte
Als je een vloeibare oplossing zoekt die lang houdbaar is, gaat er eigenlijk niets boven RODINAL/ADONAL. Dat blijft in de fles echt jaren goed. Verder heb ik goede ervaringen met de poederontwikkelaar ATOMAL/A49, die bij mij zelfs na het mengen in de fles nog enkele maanden goed bleef. Beide zijn goedkoop.
CommodoreMan
RODINAL is blijkbaar de standaardontwikkelaar, als je de informatie zo leest.
Als ik nu weer uitga van poeder: moet ik dan altijd de volledige hoeveelheid basisoplossing aanmaken, waaruit ik vervolgens mijn eenmalige portie verdun, of kan ik ook kleinere hoeveelheden aanmaken, zoals bijvoorbeeld 250 ml? In dat geval zou deze moederoplossing dan natuurlijk sneller op zijn en zou een houdbaarheid van enkele weken voldoende zijn.
Met een hele liter moederoplossing zou ik echter wel heel lang toe kunnen.
Hoe zit het bijvoorbeeld bij ATOMAL met de ervaring, als men zorgt voor zuurstofafsluiting en duisternis? Enkele maanden kan immers van 2 tot 12 alles zijn ;).
Ik zou zeggen dat als men er zeker een kwartaal mee kan doen, dat zeker interessant is, vooral omdat in die prijsklasse een nieuwe bereiding dan niet zo pijnlijk is.
Groeten, C-Man
Magirus
Hallo
Waarom niet de TETENAL Ultrafin Liquid?
Als je een fijne korrel wilt, is dit een vloeibaar product dat lang houdbaar is.
Ik heb de TETENAL Ultrafin Liquid lange tijd gebruikt, maar
ik werk nu niet meer met de HP5.
En daarvoor volstaat de RODINAL voor mij.
Groeten, Bernd
CommodoreMan
Ook de Kodak HC110 wordt aangeprezen als zeer lang houdbaar en veelzijdig.
Zijn er nadelen aan verbonden?
En nog een vraag: op Tw wordt afgeraden om een stopbad te gebruiken en wordt een tussenspoeling aanbevolen. Kan iemand mij vertellen welke voordelen dit heeft, behalve dat je een extra chemische stof bespaart? Of is een echt stopbad toch de betere methode?
Als nieuwkomer vind ik de verschillende producten en meningen erg verwarrend.
Groeten, C-Man
Lichtjahr
Een stopbad is niet absoluut noodzakelijk.
In de meeste gevallen volstaat het om de film tussentijds te spoelen. Vul het bakje twee keer met water, giet het leeg en vul het opnieuw.
Er blijft echter een actief restje van de ontwikkelaar achter in de gezwollen filmlaag – maar daar hoef je je meestal geen zorgen over te maken.
De reden voor een stopbad is dat je de ontwikkeling abrupt wilt stoppen.
De ontwikkelaar is basisch, het stopbad is zuur, waardoor de ontwikkelaar in de filmlaag wordt geneutraliseerd.
Tegelijkertijd wordt het meeslepen van een base naar het aangezuurde fixeerbad geminimaliseerd. De standtijd van het fixeerbad kan worden verlengd.
€
Laat je niet in de war brengen door verschillende ontwikkelaars.
Als ik het me goed herinner, hebben de iLFORD ID-11 en de Kodak HC-110 dezelfde samenstelling.
Kijk ook eens naar de ADOX ATOMAL 49, een recept dat zich al bijna 100 jaar heeft bewezen.
Hier in de winkel kun je voor elke aangeboden ontwikkelaar een gegevensblad als PDF downloaden.
Daar staat meestal ook iets over het rendement en de houdbaarheid. Overigens heeft ook een ontwikkelaarconsentraat slechts een beperkte houdbaarheid.
€
Edi
karlokell
Hallo Christian!
€
Je hebt inmiddels vast wel gemerkt dat je met je vraag heel wat stof hebt doen opwaaien, niet in de laatste plaats ook heel wat halfbakken kennis. Dus:
€
Afgezien van enkele echt dure uitzonderingen (bijvoorbeeld Pyro) zijn filmontwikkelaars niet duur, of beter gezegd: de prijs is geen argument om voor of tegen een bepaalde ontwikkelaar te kiezen! Het enige criterium kan hier hooguit zijn dat je geen voldoende kleine verpakking kunt kopen en niet het grootste deel van de ongebruikte, bedorven vloeistof wilt weggooien. In dat opzicht is bijvoorbeeld de Kodak D-76 problematisch (alleen verkrijgbaar in een verpakking van 3,6 liter, maar wel vrij goedkoop), terwijl de Ilford ID-11 (identiek qua samenstelling! verkrijgbaar voor 1 liter, maar relatief duurder) zinvoller is.
€
Poederontwikkelaars moet men altijd volledig aanmaken, omdat het mengsel van de afzonderlijke bestanddelen, dat na de productie nog homogeen was, zich in de verpakking weer "dehomogeniseert" (grotere/kleinere resp. lichtere/zwaardere kristallen gedragen zich verschillend en scheiden zich bij elke schok). Gedeeltelijke bereidingen bevatten daarom hoogstwaarschijnlijk niet meer dezelfde verhouding van componenten als de volledige verpakking, ook al willen sommige gebruikers dit hardnekkig niet geloven.
€
Een zelfgemaakte poederontwikkelaar is niet bederflijker dan gekocht vloeibaar concentraat (tenminste, als je niet je chemisch waarschijnlijk niet ideale kraanwater gebruikt, maar gedemineraliseerd water uit de bouwmarkt), integendeel: pas bij het aanmaken begint het bederfproces, niet al bij de verkoper in de fles. Trouwens: koop hiervoor bij de apotheek (geen zorgen, het is verrassend goedkoop) een Aponorm-glazen fles (verkrijgbaar tot 1 liter), alleen die is zuurstofdicht, en met een beetje (!) Protektan (dat is overigens niets anders dan aanstekergas) verleng je de houdbaarheid van de inhoud aanzienlijk. Elke op deze manier bereide ontwikkelaar zou ongeveer 1 jaar moeten meegaan!
€
RODINAL is de oudste ontwikkelaar die vandaag de dag nog steeds wordt verkocht, "eeuwig" houdbaar, maar toch een beetje speciaal, daar zou ik niet mee beginnen. HC-110 is in de handel verkrijgbaar als stroperige siroop, die ook bijna "eeuwig" houdbaar is, maar lastig te doseren is. Beide werken nogal grofkorrelig (ook al zal er nu weer iemand komen die ze met een of andere speciale methode fijnkorrelig krijgt). Ik raad je aan om in het begin voor iets eenvoudigs te kiezen: ID-11 van Ilford, X-Tol van Kodak (alleen verkrijgbaar in verpakkingen van 3,6 liter), Ultrafin van Tetenal, A-49 van ADOX (overigens al lang niet meer het originele ATOMAL-recept!), SLD van Spur enz. En gebruik een ontwikkelaar niet meerdere keren, maar verdun hem liever 1+1 tot 1+3 met water en gebruik hem slechts één keer (dit geldt voor de zogenaamde stamoplossing van de aangemaakte poederontwikkelaar; concentraten moet je sowieso verdunnen en na het ontwikkelen weggooien).
€
Een stopbad is niet echt nodig bij deze standaardontwikkelaars, ook al kan een beetje citroenzuur geen kwaad. Gebruik gewoon water! En fixeer met geconcentreerd snelfixeerbad, met verdunning 1+4. Dat kun je meerdere keren gebruiken, het oxideert ook niet, maar gooi het weg zodra de klaringstijd aanzienlijk langer begint te worden (je kunt de film al na ongeveer 1 minuut bij licht bekijken om de voortgang van het fixeren te beoordelen: dan zou hij al niet meer melkachtig en ondoorzichtig moeten zijn). Fixatiefouten zijn verraderlijk, omdat ze mogelijk pas veel later aan het licht komen.
€
Veel succes, Karl
HenningH
ID-11 en HC-110 hebben niet dezelfde samenstelling. Ik krijg er echter met beide vergelijkbare resultaten mee (dus ID-11 1+1 en HC-110 D); zonder speciale methoden. Ter vergelijking: de negatieven werden met Ultrafin liquid ontzettend korrelig.
Je zou op het idee kunnen komen dat het niet alleen om de ontwikkelaar gaat, maar ook om de film. Maar dan zouden we geen redenen meer hebben om te discussiëren... :)
CommodoreMan
Ik heb ook advies ingewonnen bij andere bronnen en heb uiteindelijk gekozen voor de Kodak HC110.
Ik ben benieuwd of ik hiermee resultaten krijg die aan mijn verwachtingen voldoen.
Bij een HP5+ kom ik in de b-verdunning uit op een tijd van 5 minuten.
Welk schudritme raden jullie aan?
Ik heb iets gelezen over de eerste 30 seconden continu schudden en daarna om de 60 seconden?
Ik heb momenteel het gevoel dat de standaardmethoden op internet zelden nauwkeurig worden beschreven, maar dat je wel heel precies kunt nalezen hoe ik een heel bijzonder resultaat krijg met RODINAL bij 30 °C en continu schudden, of ben ik gewoon te dom om te zoeken?
Groeten, Christian
Urnes
Hallo Christian,
In de Ilford-gegevensbladen voor de HP5 en de HC-110 staan de standaardmethoden beschreven; als je je daaraan houdt, zou je geen problemen moeten ondervinden.
Groeten, Sven
CommodoreMan
De gegevensbladen zijn afgedrukt. Ik wacht nog op de levering van het materiaal.
Op dit moment ben ik nog bezig met de belichting van twee testfilms, zodat ik in ieder geval iets heb om te testen, waarbij het niet erg is als het misgaat.
Er liggen hier ook nog een paar verouderde kleurenfilms om het inrollen te oefenen.
Nog een vraag over de Jobo Drum 1520: Jobo adviseert ook voor één film de volledige vulhoeveelheid. Op andere sites wordt uitgelegd dat dit is om te voorkomen dat de spoel in de tank omhoog schuift en je voor een onaangename verrassing komt te staan.
Is het haalbaar om de kleinere hoeveelheid voor één film te vullen en de tweede spoel gewoon leeg mee te nemen, zodat de onderste met de film niet omhoog kan schuiven? Of is het risico te groot en moet ik de tank altijd volledig vullen?
Groeten, Christian
HenningH
Met de tweede spoel zit je aan de veilige kant.
Ik zou eerst met water en bij geopende verpakking controleren of de aangegeven hoeveelheid voor een film de onderste spiraal echt volledig bedekt.
jonny
Ontwikkelaar: HC-110 is voor jouw doeleinden zeker een goede keuze. Er zijn twee dingen waar je op moet letten:
- Bedenk hoe je de hoeveelheden concentraat precies kunt afmeten als je niet met een tussenverdunning werkt. Sommigen gebruiken daarvoor een spuit, geloof ik. Het is belangrijk om echt precies af te meten, zodat je van film tot film reproduceerbare resultaten krijgt
- De verwerkingstijden van HC-110 zijn voor de meeste films vrij kort. Vermijd ontwikkeltijden van minder dan 5 minuten en maak er een gewoonte van om een exact herhaalbare procedure te volgen. Hoe korter de verwerkingstijd, hoe groter de invloed van schommelingen in temperatuur, schudritme enz. Dit kan ongewenste bijwerkingen hebben op het ontwikkelingsresultaat
Stopbad: In de drogisterij (bijv. DM) zijn er verpakkingen van 250 gram citroenzuurpoeder verkrijgbaar, dat is goedkoper dan de zakjes van Dr. Oetker. 1/2-1 eetlepel op 500 ml water levert een geurloos stopbad voor film op. Citroenzuuroplossingen zijn helaas een broedplaats voor sommige micro-organismen, gebruik het stopbad daarom bij voorkeur als eenmalige oplossing die je na gebruik weggooit. Stopbaden op basis van azijnzuur kun je bewaren en hergebruiken, maar de geur is niet voor iedereen weggelegd en sommige mensen hebben een azijnallergie.
?
Fixeren: Maak er een gewoonte van om bij het fixeren niet slordig te werk te gaan, iets wat helaas veel beginners doen. Maak het bad voldoende geconcentreerd (bij voorkeur een snelfixeerbad 1+4), beweeg de film voldoende en fixeer niet te kort. Fixeerbaden zijn niet oneindig houdbaar, dus maak liever kleinere hoeveelheden. Na een half jaar zou ik de oplossing op de juiste manier weggooien, als de capaciteit tegen die tijd nog niet is bereikt.
?
Vulhoeveelheid blik: Met 300 ml ontwikkelaar en een tweede spiraal zit je met het 1520-blik aan de veilige kant.
CommodoreMan
Bedankt voor de tips. Langzaam maar zeker begint de sluier van totale onwetendheid een beetje op te lichten ;).
Voor het doseren van de ontwikkelaar heb ik al wegwerpspuiten met spoelcanules. Ik heb ook al ervaring met het doseren van stroperige vloeistoffen vanuit een andere hoek.
De fout van slordig fixeren heb ik al gemaakt bij het ontwikkelen van papier. Toen de eerste afdrukken na een halve dag plotseling bruinachtige vlekken kregen (bij de teststroken was ik erg slordig), waren mijn ogen groot. Dat zal mij met de negatieven niet overkomen.
De door Ilford (en ook Kodak) opgegeven tijden liggen rond de 5 minuten in verdunning. Dat is dus behoorlijk nauwkeurig werk.
Wat me inmiddels te binnen schiet: hoe pakt zo'n groot laboratorium als Cewe de zwart-witontwikkeling eigenlijk aan? Wordt er op de een of andere manier voorgesorteerd, of gooien ze alles in één proces, dat gemiddeld genomen bij de aanwezige films overal even slecht werkt?
Groeten, Christian
HenningH
[...] of gooien ze alles weg bij een proces dat gemiddeld genomen bij alle beschikbare films even slecht werkt?
Dat klopt.
Met verdunning ÄD (1+39) krijg je 25% langere ontwikkeltijden bij slechts een onbeduidend sterkere korreligheid.
CommodoreMan
Het wiel dat ik aan het rollen wil brengen, verzet zich nog een beetje en wil nog niet zo rollen als ik zou willen :(.
De benodigde chemicaliën, plus nog een paar filmrolletjes en wat vers fotopapier (het materiaal dat ik tot nu toe heb gebruikt, is volledig verouderd en versleten, enz.) zijn bij mij bezorgd.
Ik heb ook de filmopwikkelaar al getest en kan er in ieder geval goed mee overweg. Mijn idee is om eerst het begin in het licht op te wikkelen en af te knippen en daarna in het donker de rol helemaal "open te breken", zodat ik de film niet door het vilt hoef te trekken en er misschien nog krasjes in maak. Niet helemaal terugspoelen is helaas niet met al mijn camera's mogelijk. Maar op dit moment ontbreekt het belangrijkste onderdeel van het verhaal: de ontwikkelingsbus. Die is nog niet via de post bij mij aangekomen. Ik ben benieuwd wanneer ik die eindelijk heb en aan de slag kan.
€
Ik heb hier nog een zakje met Adofix-poeder liggen. Ik heb niets kunnen vinden met een bereidingsinstructie. Roer ik het poeder gewoon door een liter water bij mijn procestemperatuur van 20° (het is een zakje voor 1 liter oplossing), of moet ik hier nog iets speciaals in acht nemen, zoals bijvoorbeeld een hogere temperatuur om het op te lossen of iets dergelijks?
€
Groeten, C-Man
karlokell
Het wiel dat ik aan het rollen wil brengen, verzet zich nog een beetje en wil nog niet zo rollen als ik zou willen :(.
De benodigde chemicaliën, plus nog een paar filmrolletjes en wat vers fotopapier (het materiaal dat ik tot nu toe heb gebruikt, is volledig verouderd en versleten, enz.) zijn bij mij bezorgd.
Ik heb ook de filmopwikkelaar al getest en kan daar in ieder geval goed mee overweg. Mijn idee is om eerst het begin in het licht op te wikkelen en af te knippen en daarna in het donker de rol helemaal "open te maken", zodat ik de film niet door het vilt hoef te trekken en er misschien nog krasjes in maak. Niet helemaal terugspoelen is helaas niet met al mijn camera's mogelijk. Maar op dit moment ontbreekt het belangrijkste onderdeel: de ontwikkelingsbus. Die is nog niet via de post bij mij aangekomen. Ik ben benieuwd wanneer ik die eindelijk heb en aan de slag kan.
€
Ik heb hier nog een zakje met Adofix-poeder liggen. Ik heb niets kunnen vinden met een bereidingsinstructie. Roer ik het poeder gewoon door een liter water bij mijn procestemperatuur van 20° (het is een zakje voor 1 liter oplossing), of moet ik hier nog iets speciaals in acht nemen, zoals bijvoorbeeld een hogere temperatuur om het op te lossen of iets dergelijks?
€
Groeten C-Man
Het is helemaal niet nodig om de filmcassette open te breken. Een film die helemaal is uitgeregen, is bij het op de spiraal wikkelen hooguit lastig te hanteren en dan beschadig je hem mogelijk nog. Het is veel eenvoudiger om, na het begin in het licht (en dit begin is het lastigst), in het donker steeds maar een stukje film eruit te trekken en op de spiraal te wikkelen. Het gewicht van het patroon met de restinhoud zorgt ervoor dat de film die je op de spoel wikkelt netjes naar beneden hangt en niet in een warrige spiraal in elkaar klit. De film is in de camera al twee keer door de opening van het patroon getrokken, dus een derde keer maakt ook niet meer uit.
€
Bij het oplossen van fixeerpoeder is een hogere temperatuur aangewezen, omdat het oplossen van de kristallen energie kost en alles afkoelt. Dat is zo'n algemeen bekend fotografisch feit dat het vaak niet eens meer apart wordt vermeld.
€
Groeten, Karl
jonny
Het is volstrekt onnodig om de filmcassette open te breken; een volledig uitgerolde film is bij het opwinden op de spiraal hooguit lastig te hanteren en je loopt het risico hem te beschadigen. Het is veel eenvoudiger om, nadat je in het licht bent begonnen (en dat begin is het lastigst), in het donker steeds slechts een stukje film uit te trekken en op de spoel te wikkelen. Het gewicht van het patroon met de restinhoud zorgt ervoor dat de film die je op de spoel wikkelt netjes naar beneden hangt en niet in een warrige spiraal in elkaar klit. De film is in de camera al twee keer door de opening van het patroon getrokken, dus een derde keer maakt ook niet meer uit.
Bij het oplossen van fixeerpoeder is een hogere temperatuur aangewezen, omdat het oplossen van de kristallen energie kost en alles afkoelt. Dat is zo'n duidelijk fotografisch algemeen bekend feit dat het vaak niet eens meer apart wordt vermeld.
Groeten, Karl
</quote>
Ik ben het volledig met Karl eens wat betreft het onderwerp "patronen openbreken". Het inrijgen gaat aanzienlijk gemakkelijker als je de film vanuit het patroon naar voren trekt. Het vaak aangehaalde argument dat het een risico zou zijn om de film te bekrassen als je hem nogmaals door de opening van het patroon trekt, kan ik na duizenden films die door de opening van het patroon zijn getrokken alleen maar naar het rijk der fabelen verwijzen. Dat neemt niet weg dat je 'telegraafdraden' moet vermijden door de binnenkant van je camera's schoon te houden en filmcassettes nooit zonder doosje in je cameratas/broekzak/jaszak enz. te laten rondzwerven.
Fixeer in poedervorm is een "normaal fixeer", geen snelfixeer. In dit geval geldt nog sterker wat ik hierboven al heb geschreven, d.w.z. let er absoluut op dat er lang genoeg wordt gefixeerd, anders hebben we hier straks weer een van die "Waarom zien mijn negatieven er zo raar uit?"-threads ;-)
De juiste fixeertijd bepaal je als volgt: je neemt het afgesneden begin van je film en dompelt dit voor de helft onder in de fixeerbadoplossing (20 °C), bij voorkeur in een goed doorzichtig glazen bakje. Een papiertang of een wasknijper maakt dit gemakkelijker. Laat de film zo minstens 10 minuten liggen en beweeg hem daarbij steeds goed door elkaar. Op een gegeven moment zou de ondergedompelde helft van de film helder en doorzichtig moeten zijn, tot op misschien een lichte grijze of roze restkleur (afhankelijk van het filmtype). Nu start je de stopwatch en dompel je de filmstrip volledig in de fixeer. Af en toe bewegen en zo lang wachten tot de film in het licht egaal helder lijkt, zodat je zelfs bij nauwkeurig kijken geen verschil meer kunt zien tussen het reeds gefixeerde deel en het nu te fixeren deel van de film. De tijd aflezen. Dat is je zogenaamde "helderheidstijd". Als je die verdubbelt, heb je de juiste fixeertijd voor je film bepaald.
