splifftune
Hallo,
ik ben nieuw op het forum en heb een paar vragen, aangezien ik nog aan het experimenteren ben in het donkere kamer. Ik heb me van tevoren grondig ingelezen en heb nu mijn eerste pogingen in de donkere kamer gedaan. Eerst even de uitgangssituatie:
Ik fotografeer het liefst op grootformaat 13x18 en 9x12 met Agfa APX 100.
Ik wil de negatieven nu zelf ontwikkelen en heb vanwege het grootformaat gekozen voor een Jobo CPE2 rotatieontwikkelmachine met een 4541-trommel.
Ik gebruik chemicaliën van Tetenal: Ultrafin liquid-ontwikkelaar, Indicet en Superfix.
Mijn eerste poging was niet zo geweldig: strepen, lichte druppels en zwarte waas.
Bij de tweede poging hetzelfde proces, maar deze keer 2 minuten voorgewassen en motorsnelheid 2: iets beter, maar nog steeds zwarte waas in de hoeken.
Nu de vragen:
-Wat is eigenlijk de juiste vulhoeveelheid voor de 4541-trommel?
-Het water van het voorwassen was diepzwart, is dat normaal?
-Moet je tussendoor spoelen?
-De indicator in de fixeer reageert na één keer ontwikkelen: normaal?
-Moet ik de ontwikkeltijd verlengen als ik vier films tegelijk ontwikkel?
Veel vragen! -Alvast bedankt!!
PeterVolkmar
Hallo,
De 4541 is een trommel voor papier, toch? Ik heb ooit eens met een trommel voor papier en een CPA 13x18 ontwikkeld, maar ik heb daarvoor speciale vlakfilmadapters gebruikt. Dat zijn stevige plastic vellen met noppen die de film iets van de achterwand afhouden en zo zorgen voor een betere "doorspoeling" met de chemische vloeistof. Dat ging prima.
Inmiddels werk ik ook met een CPE2 (met lift) en 2523-blikken en een vlakfilmspiraal. Dat gaat dan alleen tot 9x12/4x5. Zeer goede resultaten, geen problemen.
-Wat is eigenlijk de juiste vulhoeveelheid voor de 4541-trommel?
Dat weet ik niet, maar hoeveel film stop je erin? Bij drums voor papier heb je zo weinig chemie nodig dat de minimumhoeveelheid die de film nodig heeft eigenlijk altijd voldoende is.
-Het water van de voorwassing was diepzwart, is dat normaal?
Bij APX weet ik dat niet, maar afhankelijk van de film ervaar je je kleurrijke wonder ;-)
-Moet je tussentijds spoelen?
Nee. Ik spoel voor, ontwikkel, stop, fixeer en spoel.
-De indicator in de fixeer vloeistof slaat aan na één keer ontwikkelen: normaal?
Ik gebruik geen indicatoren. Afhankelijk van de verdunning kan zoiets wel gebeuren, door de rotatie komt er veel lucht bij, misschien slaat hij daardoor om? Maar daar zijn hier andere experts voor.
-Moet ik de ontwikkeltijd verlengen als ik vier films tegelijk ontwikkel?
Eenmalige of meervoudige ontwikkelaar? 9x12 of 13x18?
Het volgende: 2 13x18 of 4 9x12/4x5 komen qua oppervlakte overeen met een Kb-film. Richt je dus op het aantal/de hoeveelheid ontwikkelaar.
Verder zou ik een naam wel leuk vinden, met splifftune wil ik echt niemand aanspreken en dan ben ik onbeleefd en wijs ik je in dit forum op het GF-forum: <http://www.grossformatfotografie.de/>
Groeten, Peter
Renate
Hallo,
Grootformaatfotografie (GF) is de koningsklasse van de fotografie. Ook in het donkere is GF erg veeleisend. Het is niet geschikt om hiermee te beginnen met het werk in het donkere. Praktische ervaring kan niet worden vervangen door het bestuderen van literatuur.
Hoe groter het oppervlak van het negatief, hoe ingewikkelder het is om de film gelijkmatig te ontwikkelen. Rotatie is de minst geschikte beweging om films te ontwikkelen. De ontwikkelaar wordt niet echt goed gemengd. Ultrafin is ook niet bepaald de juiste ontwikkelaar voor beginners. APX als vlakfilm wordt al lang niet meer geproduceerd en kan daardoor overbelicht zijn.
Mijn tip is, en dat meen ik heel serieus, om eerst te oefenen met 35mm-film en een eenvoudige ontwikkelaar, zoals bijvoorbeeld ID11. Als je dan echt goede (tentoonstellingswaardige) foto's kunt afdrukken, is het tijd om je aan grootformaat te wagen.
Groeten
Renate
max
Hoi splifftune (Peter heeft daar al iets over geschreven),
eens kijken wat er makkelijk te beantwoorden is:
De indicator zit in de stop, niet in de fixeer. Of hij dan omslaat, hangt af van hoeveel stop er in zit en hoeveel ontwikkelaar er in het blik achterblijft.
Beter: één keer stoppen. Wie zijn citroenzuur niet zoals Franz bij de wijnboerencoöperatie in zakken van 100 kg kan kopen, zit met de emmertjes uit de drogisterij toch voor jaren voorzien.
APX en zwarte lichtschermbescherming? Dat weet ik helaas ook niet.
Wat betreft je foutbeeld: klinkt als meerdere fouten.
Zwarte sluier: lichtinval bij het overzetten of in de camera.
Lichte druppels: slordig werken. Mogelijk is er al voor het ontwikkelen fixeer op de film terechtgekomen.
Strepen: ongelijkmatige ontwikkeling. De achterkant van de film hoeft niet te worden doorgespoeld, maar als bijvoorbeeld de voor een papieren trommel (ik ken je bus helaas niet) toch vrij kleine 13x18-film niet helemaal tegen de buitenwand ligt (emulsie naar binnen natuurlijk), krijg je onvermijdelijk een of andere ernstige storing.
@ Renate:
GF is in het lab minder veeleisend dan KB. Ook en juist bij het ontwikkelen van film.
Bovendien is het, als onze spliff de neiging heeft om zorgvuldig te experimenteren en aantekeningen te maken, aanzienlijk beter om elke plaat afzonderlijk te kunnen ontwikkelen dan een complete (zelfs 24-op-24) KB-film door te worstelen en op het oog door te ontwikkelen. Een uitzondering zou zoiets zijn als de oude Exakta met enkelbeeldmeter :D.
Met KB kun je het wel vergeten om 2-3 dezelfde belichtingen verschillend te ontwikkelen.
En bij het testen is het zelfs goedkoper (1 vel 13x18 tegen 1 135-film??), maar verder meestal niet.
Voor de rest, zoals Peter al schreef: www.grossformatfotografie.de
Groeten
Martin
P.S.: Oh ja, en als je toch een ongecompliceerde ontwikkelaar voor grootformaat zoekt, dan RODINAL. One-shot, verdunning voor het begin altijd gelijk op 1:50 of 1:25. Zeker geen verlengingsfactoren of iets dergelijks.
Renate
Hallo Max,
Ik heb al jarenlang ervaring met zowel kleine als zeer grote formaten. Ik weet waar ik het over heb. Ik raad beginners nog steeds af om met GF te beginnen. Er zijn veel meer dingen die fout kunnen gaan, en de daaruit voortvloeiende frustratie is ook veel groter. Je kunt pas profiteren van de voordelen van zelfontwikkeling als je weet hoe het werkt.
Groeten
Renate
max
Hoi Renate,
zonder je ervaring in twijfel te willen trekken, welke andere mogelijke bronnen van fouten zie jij?
Oude sluitingen waarvan de houdbaarheid onzeker is?
Verlengingsfactoren bij lange belichtingstijden?
Handmatige belichting in plaats van multifunctionele automatische belichting?
Dit heeft allemaal niets met het lab te maken, maar met de opname zelf.
In het lab vind ik die platte filmrolletjes echt geweldig. Geen hangende strook in de spoel, in het ergste geval gewoon in de schaal, geen rollende films. Voor mensen met bewegingsproblemen zijn de grote films een uitkomst. Je kunt erop gaan staan, en achteraf is er tussen de krasjes nog steeds een beeld te herkennen. Kalkvlekken kun je afwassen, of als je ze in de hoek ophangt, zijn er helemaal geen. Retoucheren op het negatief gaat met een potlood en zonder loep. (hoe je KB netjes in het negatief kunt retoucheren, is mij tot op de dag van vandaag een raadsel, er zijn nu eenmaal kunstenaars)
is het koningsformaat geworden? maakt niet uit, 13x18 vergroot je max. x5. Over-/onderontwikkeld/belicht? Waar KB lang uitbloeit, heeft GF nog toonwaarden (ideaal is het niet meer).
Wat waar is, is de realiteit. Met de papieren trommel 1 foto per doorloop. Met 4x5 in de Jobospiraal amper 6, met 13x18 in de Profidrum 5. 5-10 in een stapel in de schaal vind ik nogal verdacht. Het succesgevoel om uit de eerste KB-film een mooie foto te vissen is natuurlijk iets anders. De kans van 1 op 36 is bij GF hard bevochten.
En natuurlijk zijn de eisen aan een A5-negatief veel hoger dan aan een postzegel als je de formaten door hebt, maar als ik naar mijn eerste 35mm-zelfexperimenten kijk, zouden die ook in groot formaat niet slechter zijn geworden, integendeel. Ik begon met het ontwikkelen van film toen de rolcube al was aangeschaft. Afgezien van het echt vervelende inrollen van de 120-films, lukten die meteen net zo goed, zo niet beter, dan kleinbeeld.
Als Spliff dat duidelijk is, en hij wil tenslotte leren ontwikkelen (dan ga ik ervan uit dat hij al kan fotograferen: "ik fotografeer grootformaat"), blijf ik erbij dat het onzin zou zijn om misschien nog een kleinformaatcamera aan te schaffen.
Ik ontwikkel hier ook al jaren 8x11 tot 8x10, en eerlijk gezegd: hoe kleiner, hoe lastiger. Alleen al omdat bij de micronegatieven de strijd tussen korrel, scherpte, resolutie en toonwaarden aanzienlijk heviger woedt.
Uiteindelijk is belichting bij kleinbeeld vanwege de gangbare camerabediening ook qua belichting vaak een compromis. Wie 5 minuten nodig heeft om alles op te zetten, heeft ook nog de tijd om zorgvuldig te meten.
En de beste manier om een goed ontwikkeld negatief te krijgen, is een goed belicht negatief.
Mocht Spliff daarentegen pas moeten leren fotograferen, dan heb je gelijk. (zie hierboven) Dan ben je natuurlijk blij met die ene mooie foto van de film, in plaats van 35 mislukkingen uit de soep te moeten vissen voordat je de eerste treffer hebt.
En natuurlijk geef ik toe, vanaf 8x10 wordt het weer onhandig.
Het is een lang verhaal geworden, het is niet als een breedside bedoeld. Maar zo zie ik het nu eenmaal.
Groeten
Martin
splifftune
Bedankt voor de vele reacties op mijn vragen en de tip over www.grossformatfotografie.de!!
Ik heb de suggesties ter harte genomen en ze gisteren al uitgeprobeerd, met als resultaat dat minstens de helft er heel goed uitziet!! Op de andere helft (uit dezelfde trommel) zitten nog steeds een paar witte vlekken. Giet ik er misschien te veel ontwikkelaar in (400 ml)??
Wat betreft de discussie: aangezien ik tot nu toe maar zelden in het lab ben geweest, weet ik natuurlijk ook niet wat makkelijker te ontwikkelen is. Ik wil echter zelf zwart-wit ontwikkelen, omdat ik al lang in zwart-wit fotografeer en het dichtstbijzijnde lab in mijn omgeving dat dit ontwikkelt 50 km verderop ligt, er veel geld voor vraagt en soms ook een film verprutst! Ik fotografeer natuurlijk ook in kleur, maar meestal niet meer analoog. Maar misschien moet ik de digitale camera toch vaker thuis laten en meer analoog fotograferen!
Wolfgg
Zoals Renate al zei, kun je de basisbeginselen van het ontwikkelen ook met KB oefenen. Je hoeft er immers geen rolletje van 36 op te gebruiken (waar haal je zo snel zoveel motieven vandaan?), maar volstaat met drie foto’s: de film in het donker afknippen, in het doosje en je kunt aan de slag. Dat is ook veel goedkoper.
Groeten, Wolfgang
max
Hoi spliff,
Er ontstaan steeds meer vlekjes (in de vorm van druppels), alsof je doos niet 100% droog was toen je de film erin legde. De film moet in één keer worden ondergedompeld, hetzij in het voorweekbad, hetzij in de ontwikkelaar.
Ik had ooit een set vellen die ik in de Jobo 'over de knie' draaide, toen ik nog geen CPE had. Die kregen in de misschien 10 seconden die ik nodig had om het deksel erop te doen en te kantelen een randje, precies waar de ontwikkelaar stond toen ik hem erin goot. En dat bij Emofin, dus 2 baden.
Weer iets waar Renate gelijk in heeft: bij KB ontstaat dit probleem niet, daar giet je gewoon tot de film verzadigd is.
400 ml zou trouwens voldoende moeten zijn.
Groeten
Martin
