SamuliSchielke
Ik denk dat Mirko ervoor moet zorgen dat de vermelding in de catalogus wordt aangepast, waarin staat dat Fomabrom Variant „onder bepaalde voorwaarden lith-geschikt“ is en dat men rekening moet houden met 30 minuten. Ik heb vandaag net de eerste lith-print met Fomabrom Variant gemaakt, en het gaat gewoon, snel en mooi. Bij 24 graden heeft de afdruk nog geen 4 minuten nodig.
Fomabrom Variant laat zich op vrijwel dezelfde manier lith-printen als Fomabrom Festgradation. Mooie, ingetogen lichten (in het beige-oker-umbra-gebied) en, afhankelijk van de verdunning en belichting, ofwel fijne, gedifferentieerde of grove, krachtige schaduwen. De mengverhoudingen en belichtingsfactoren kunnen direct worden overgenomen van Fomabrom Festgradation, de belichtingstijden niet, omdat Fomabrom Variant iets sneller is dan Festgradation (500 ISO in plaats van 400).
Moersch Lith Masterset, 1000 water, elk 25 A en B, geen C of D. 1 1/3 tot 1 2/3 diafragma's ondergaan overbelichting (1 2/3 = krachtigere lichten, 1 1/3 = meer contrast). Bij deze combinatie komen de schaduwen heel mooi gedetailleerd uit, de korrel is nog erg fijn maar de lichten toch al mooi gekleurd. Ik heb telkens één vel op Variant en Festgradation normaal met dezelfde belichtingstijd afgedrukt. Bij Variant lijken de schaduwen iets met een fijne korrel te zijn, maar dat kan ook aan de verschillende gevoeligheid liggen. Voor extreem krachtige schaduwen kun je het eens proberen met 750 water, elk 25 A en B, 2,5 C en 10 D, om 4 stops voor overbelichting te gebruiken. Ik heb het nog niet op Variant geprobeerd, maar bij Festgradation zorgt dit voor extreem krachtige schaduwen.
Conclusie: ik kan het van harte aanbevelen. Ook geschikt voor beginners!
Samuli
WolfgangMoersch
Dat klopt, ik vind het zelfs bijzonder geschikt voor beginners. Een heel fijn papier dat in dit proces zeer veelzijdig is, van scherp tot korrelvrij. In tegenstelling tot de (mij bekende, al wat oudere) PE-variant is er geen sulfiet nodig, in ieder geval niet bij een verse oplossing. Na de vijfde afdruk kan er wat sulfiet worden toegevoegd als het korrelvrij moet blijven, maar bij meer dan 5 ml (20%) per liter werkt het dan niet meer zo goed. Pas bij een overschot aan A (of uitgeputte sop) kan het krachtig worden. In een directe vergelijking lijkt het Baryt iets minder kleurrijk dan het PE, maar het is – indien gewenst – mogelijk om door een iets hogere lichthoeveelheid en sterkere ontwikkelaardunning, of door een hogere dosering D, de toon bij langere ontwikkeltijden naar warmere Nuances te verschuiven.
In vergelijking met de Fomabrom-vaste gradatie lijkt het onderscheid in de schaduwen mij eenvoudiger te zijn, zonder dat men diepe schaduwen hoeft te missen. Al met al hebben we hier een papier dat alleen kopstanden vereist als het mis moet gaan.
Zeer verheugend, dit papier, ook voor de conventionele techniek!
MirkoBoeddecker
gegenereerd.
Ik zal dit aanpassen en volgende week eens testen.
Groeten,
Mirko
Gast
Hallo Samuli!
Naast mijn uitgebreide privé-mail nog een ‘openbare’ opmerking:
Nogmaals hartelijk dank voor je vriendelijke hulp! Ik heb Fomabrom inmiddels ook met jouw recept tot lith-print kunnen brengen. Mijn fout zat blijkbaar in de procestemperatuur: bij 24 graden gaat het snel en goed, bij 20 graden duurt het gewoon wat langer (daar is mijn geduld blijkbaar bij mijn eerste pogingen opraakte!). Ik bereik echter (weer met geduld!) met de Calbe lith-ontwikkelaar hetzelfde resultaat (en heb geen additieven nodig). En als het korrelvrij moet zijn, dan voeg ik er gewoon wat natriumsulfiet aan toe (dat is hier bij de gastheer verkrijgbaar).
Ik vind je opmerkingen over het lithogedrag van de Fomabrom-variant ook interessant – dat nodigt uit om het eens uit te proberen!
Hartelijke groeten, Johannes
Roman
Zijn er al voorbeelden met foto’s? Is de schaduwdifferentiatie net zo goed als bij Fomatone? Ik ben al een tijdje op zoek naar iets dat minder kleurrijk is (dan Fomatone), dat niet zo fel afsteekt (zoals Maco RC-F), en dat toch niet meteen helemaal in de schaduwen wegvloeit (zoals Polywarmton).
SamuliSchielke
Sorry, ik zou graag voorbeelden op sturen, maar ik heb geen scanner bij de hand. Het is minder kleurrijk (eigenlijk helemaal naar mijn smaak) en ziet er niet al te hard uit (tenzij je dat wilt), maar je krijgt niet zo’n fijne schaduwweergave als bij Fomatone. Fomabrom ziet er, althans in mijn testafdruk, altijd een beetje ruw uit. Laten we zeggen dat de schaduwen relatief gedifferentieerd zijn.
Gast
Hallo Samuli!
Zijn er al (richt)waarden voor de Fomabrom Variant in de Moersch Easy-Lith-chemie? En eventueel ook voor de Fomabrom-Festgradation?
Als je het nog niet hebt uitgeprobeerd, met welke mengverhouding zou je dan beginnen? In de Easy-Lith zit immers standaard meer bromide dan in de Masterset-chemie. Wat zou jij doen: dezelfde verdunning als de je voor de Masterset hebt aangegeven, maar met een sterkere overbelichting???
Alvast bedankt voor je antwoorden! Ik kijk natuurlijk ook uit naar de antwoorden en meningen van de andere forumleden, en ik zou me vooral verheugen op een reactie van de heer Moersch!
Met vriendelijke groeten! Johannes
SamuliSchielke
Johannes,
In ieder geval bij de Masterset kon ik voor Fomabrom Variant de instellingen van Festgradation direct overnemen.
Trouwens, ik heb nog geen e-mail van je ontvangen. Is die ergens onderweg zoekgeraakt?
Samuli
PhilippReichmuth
Even een vraag ter verduidelijking: maakt het bij lith-printen überhaupt verschil of ik papier met vaste gradatie of contrastveranderend papier gebruik?
Philipp
Gast
Interessante vraag van Philipp.
Ik heb nooit echt een reeks proefopnames gemaakt. Kontrastwandelpapier (Foma) lith-print ik zonder filter; ik heb nooit geprobeerd of er met een filter andere resultaten ontstaan.
Orwo Baryth (in allerlei gradaties en van heel oud tot relatief oud) heeft bij dezelfde chemie altijd hetzelfde karakter. Zichtbare veranderingen komen sterker tot uiting door verschillende belichtingstijden of chemische samenstellingen dan door verschillende gradaties. Alle uitspraken hebben betrekking op Easy-Lith.
Zoals gezegd, ik heb het nooit echt getest, dit zijn slechts uitspraken op basis van ervaring. Maar misschien heeft iemand anders zich hier wel de moeite voor genomen.
Groeten
Ronald
Gast
Hallo Samuli,
hallo iedereen op het forum!
Even een algemene vraag: ondergaan jullie papier met variabele gradatie belichting voor het lithoproces met een filter of met wit licht?
Alvast bedankt voor de antwoorden!
Met vriendelijke groeten, Johannes
WolfgangMoersch
Normaal gesproken kun je gerust afzien van het gebruik van een filter. Alleen bij zeer dunne negatieven kan het nuttig zijn om een magenta-filter te gebruiken.
Gast
Geachte heer Moersch,
Hartelijk dank voor uw snelle reactie!
Nog een vraag: wat is uw aanbeveling voor het verdunnen van Moersch Easy-Lith en Fomanrom Variant?
Met vriendelijke groeten!
J.R.
WolfgangMoersch
Het is nog te vroeg voor een definitief oordeel, maar de eerste indrukken van dit document zijn bemoedigend (om het voorzichtig uit te drukken). Nu is het geheel niet per se vergelijkbaar met interpersoonlijke relaties, omdat hormonale verwarring vrijwel uitgesloten is, maar de verwachtingen, de bereidheid om je erop in te laten, zijn bij de zeldzame vernieuwingen zeker bijzonder hoog en dit kan in de eerste euforie leiden tot gedeeltelijke blindheid – net als in het echte leven.
In vergelijking met de vaste gradatie zijn de lith-prints al erg vergelijkbaar. Bij lith-printen heeft een VC-papier eigenlijk geen grote voordelen. Of de Variant nu echt beter is dan de vaste gradatie, kan ik nog niet beoordelen, want de vaste gradatie waarmee ik (nog steeds) werk, ligt hier al ongeveer acht jaar – en is in die tijd niet slechter geworden. Het is dus niet uit te sluiten dat het voordeel van de Variant-emulsie alleen te wijten is aan een volkomen normale productievariatie. Het lijkt er (dus) op dat de Variant-variant iets met een fijne korrel is, verder zijn het gedrag tijdens het proces en de resulterende beeldtoon vrijwel gelijk. Het voordeel zou dus (alleen) in de veelzijdigheid liggen. Ik heb de vaste gradatie bijna uitsluitend gebruikt voor lith-printen, de VC is een alternatief voor conventioneel werk.
De verdunning van lith-ontwikkelaars (ongeacht de herkomst) lijkt geen grote invloed op het resultaat te hebben. Natuurlijk geldt ook hier: hoe meer licht en hoe dunner de ontwikkelaar, hoe kleurrijker, waarbij de variatieruimte van de beeldtoon bij broomzilverpapieren vrij klein is. Bij de gradatie ligt het anders: hoe dunner de ontwikkelaar, hoe uitgesprokener het lith-effect – ook dat is dus normaal.
Ten opzichte van de (rijpe) vaste gradatie en vooral ten opzichte van de PE-emulsievariant heeft de (geteste) Baryt VC-variant twee voordelen: deze heeft een fijne korrel (als het sterker moet, neemt men gewoon een licht overschot aan A-oplossing) en de gelatine is minder gevoelig bij lange ontwikkeltijden (mijn eerste indruk!). Bij ontwikkeltijden van meer dan 9-10 minuten vertoont de vaste gradatie (die ik tot mijn beschikking heb) een neiging tot gelatinebarsten (transparante vlekken in natte toestand), bij de VC-variant lijkt dit aanzienlijk minder het geval te zijn.
Ik voer de verdunning van Easylith uit naar eigen inzicht, van 1+10 tot 1+40. Bij kamertemperatuur (18-21 °C) moet de belichtingstijd zo worden berekend dat het ontwikkelingsproces 7-10 minuten duurt. Bij een temperatuurverhoging tot 26 tot maximaal 30 °C liggen de tijden tussen 4 en 6 minuten, waarbij het niet cruciaal is om de temperatuur constant te houden, omdat er immers op het oog wordt ontwikkeld.
Net als bij alle andere papiersoorten is gradatiefiltering niet nodig als het contrastbereik van het negatief binnen een redelijk normaal bereik (G 0 tot G 4) ligt. Bij harde negatieven helpt een overmaat aan B, bij dunne, vage negatieven een overmaat aan A. In extreme gevallen (dun/vaag) kan met magenta worden gefilterd, bij zeer dichte/harde negatieven kan een overeenkomstig sterke overbelichting en een overmaat aan B de beste keuze zijn, maar als dit niet voldoende is (omdat de schaduwen dan breed uitlopen), is een tweebadontwikkeling aangewezen. Eerst Lith (dik) met ontwikkeltijden van 3-5 minuten voor de schaduwen en daarna een dunne (1+20 tot 1+300, afhankelijk van het type) normale ontwikkelaar gedurende één tot drie minuten.
Groeten
wm
Gast
Geachte heer Moersch,
Hartelijk dank voor uw deskundige en uitgebreide antwoord! Ook dit spreekt eens te meer voor u en uw chemie!
Met vriendelijke groeten,
Johannes Rambauske
Gast
Hallo allemaal,
Nu ben ik ook nieuwsgierig geworden naar het tweebad-systeem en zou ik graag willen weten hoe sterk ik Eukobrom moet verdunnen.
Eerder 1:20 of eerder 1:300??
Hoe lang is dan de ontwikkeltijd? Je ontwikkelt toch ook dan nog steeds op het oog – of niet?
Tot slot:
Ik heb dit weekend een kleine lithosessie gedaan en heb me geërgerd aan mijn onvermogen of aan de "Maco Multispeed glanzend" (Agfa MCP).
De MCP halfmat doet altijd uitstekende lith-prints, maar bij de glanzende Maco was de belichtingstijd slechts ca. 10 sec.
Ik ben met de verdunning naar 1:27 gegaan (temp ca. 25°C).
Het resultaat was elke keer vlekkerige zwarttinten en veel eigen dynamiek (zwarttinten waar ze niet horen).
Ik heb ca. 2 tot 3 stops overbelicht.
Ligt de fout bij mij, of is het papier zo lastig?
Bedankt voor de antwoorden
Patrick
Roman
Patrick,
of MCP lith-print of niet, hangt sterk af van het toeval (of de partij) – ik had heel oude MCP, die werkte helemaal niet, daarna af en toe een pakje dat wel werkte (zoals beschreven op de Moersch-pagina – daarom kwam ik eigenlijk pas op het idee om het überhaupt te proberen), en mijn laatste pakje (dat ik waarschijnlijk een jaar geleden kocht) werkte weer niet...
SamuliSchielke
Er zijn zeer representatieve voorbeelden van lith-prints op Fomabrom Variant te vinden op
http://www.moersch-photochemie.de/
onder "Galerij" en vervolgens "Voorbeelden papier".
