Sebastian
Hallo forum,
Ik heb me zojuist aangemeld om een paar vragen te stellen die ik heb voordat ik aan mijn eerste grote project begin.
Ik moet hierbij vermelden dat ik een paar jaar geleden een set laboratoriumapparatuur cadeau heb gekregen en ook een paar zwart-witfilms heb ontwikkeld. Gewone standaard Ilford-films; de chemicaliën waren toen nog verkrijgbaar bij het plaatselijke Brinkmann-warenhuis.
De resultaten waren ook best goed, voor zover ik de negatieven vandaag bekijk.
Ik heb het gisteren nog eens geprobeerd met oude chemicaliën en een testfilm, dat ging zelfs best goed, maar het was gewoon niet meer helemaal hetzelfde.
Nu heeft het me weer te pakken en wil ik toch wat dieper op de materie ingaan. Bovendien moet ik voor sollicitaties
een paar grotere foto's maken en ik denk dat zelfgemaakt er in ieder geval nog beter uitziet dan wanneer ik ze laat afdrukken.
De hardware is aanwezig, dus bakjes, tangen, potjes, een vergroter (Opemus Standard2) en een Jobo-tank voor een 35mm-film en al het kleine spul. Wat ontbreekt zijn de films en de chemicaliën, evenals een beetje "knowhow".
Ik dacht aan een ADOX CHS 50, het geheel door APH09, MacoEcoStopp en AddFix gehaald. Aangezien ik helemaal opnieuw begin, heb ik de chemicaliën genomen die volgens de catalogus het beste bij elkaar passen.
Daarover heb ik nog twee vragen. In de catalogus staat dat ik het stopbad voor de Adox-films vanwege de emulsie beter slechts 2% kan maken. Dat is geen probleem, maar op de technische pagina staat bij de efke50 (efke is toch ADOX?) dat ik de stopvloeistof in het stopbad moet gieten en in de catalogus staat bij de Adox-films dat de stopvloeistof in het fixeerbad hoort. Nu ben ik een beetje in de war. Ik heb echter nog nooit een harder gebruikt, dus ik heb geen idee wat dat betreft. Verder staat er in de catalogus onder de ontwikkelingstips: 1 minuut voorwassen. Ik gebruik weliswaar een andere ontwikkelaar, maar is voorwassen toch in het algemeen nodig? Zo ja, wat betekent voorwassen eigenlijk, gewoon 1 minuut water in het donker laten borrelen? Ik denk dat het verder relatief eenvoudig zou moeten gaan, of zijn er bezwaren vanuit chemisch oogpunt?
Goed, dan nu het afdrukken. De stop- en fixeerbadchemicaliën zou ik graag overnemen. Ik mis alleen nog papier en ontwikkelaar.
Ik heb geen idee wat daar goed zou zijn. De voorwaarden zijn: in-de-schaal-ontwikkeling en beginnersvriendelijk.
Geen papier met variabele gradatie, want ik heb geen filters. De toon moet neutraal zwart tot warm zwart zijn. Spontaan spreekt Formaspeed me aan. Of dat echter bij de film past (ik ga er even vanuit dat ik supermooie foto's maak ;-)) weet ik niet, misschien hebben jullie daar een beter idee voor. Tja, en zoals gezegd, een geschikte ontwikkelaar, maar welke?
En nog een vraag ter verduidelijking: wat is eigenlijk gradatieveranderbaar, multikontrast en waar is barietpapier goed voor?
Zo, ik denk dat dat het voorlopig wel is :-)
Alvast bedankt voor de hulp
Groeten, Sebastian
cfb_de
Hallo Sebastian,
Om maar meteen met de deur in huis te vallen:
Je ontkomt niet aan een zekere inspanning om het te leren!
En dan nu je afzonderlijke vragen:
> Sollicitaties: een paar grotere foto’s maken, en ik denk dat zelfgemaakte
> foto’s in ieder geval beter overkomen dan wanneer ik ze inlever.
Als ze tenminste echt beter worden dan de gebruikelijke "ingediende" doorsnee. Dat wil zeggen, ze moeten de kijker (die je bij een sollicitatie *niet* kent) aanspreken en ervoor zorgen dat er enige aarzeling ontstaat, voordat de sollicitatie op de verkeerde stapel belandt.
Daarbij speelt niet alleen de aan de personeelsfunctionaris aangepaste "gemiddeld correcte" uitwerking een rol, maar ook het motief bij de opname.
> kleinkrahm
Bij je sollicitatie wil je misschien afzien van deze eigenaardigheden en in plaats daarvan klassieke Duitse spelling gebruiken. Anders komt je sollicitatie op mij over zoals je bericht nu: stomdronken, op zijn best te veel coke.
Dat was nu hard, maar hartelijk. En je weet nu waar het om draait.
> Ik dacht aan een Adox CHS 50, het geheel door APH09, MacoEcoStopp en
> AddFix gehaald.
CHS50/Efke50 is als rolfilm geen slechte keuze. Voor sollicitatiefoto's – ongeacht of het om portretten of een kunstenaarsmap gaat – moet je er echter rekening mee houden dat de film anders is gesensibiliseerd dan de gemiddelde emulsies van tegenwoordig. Rood wordt aanzienlijk zwakker weergegeven en kan bij portretten met flits voor een zekere lijkblekheid zorgen (let op: schnaps en coke worden hierdoor duidelijker weergegeven ;-).
Ontwikkeling in RODINAL/R09/F09/APH09 is prima voor de film, ik doe dat ook al jaren met goed resultaat.
Stopbad en fixeer zijn van ondergeschikt belang. Ik zie af van een kant-en-klaar stopbad en neem een afgestreken eetlepel citroenzuur op een liter kraanwater. Een pond citroenzuur kost in de supermarkt ongeveer 3,50 en is daarmee voldoende voor een halve kubieke meter stopbad.
Als fixeer gebruik ik X55 van Amaloco of een willekeurige andere fixeer.
> Häter in het stopbad gieten
Als je dat spul dan toch per se wilt gebruiken: daar hoort het niet thuis. Je kunt na het stopbad een haterbad toevoegen, maar dan moet je de hater zelf aanmaken. Kant-en-klaar Maco-Geladur (volgens de bijsluiter in de ontwikkelaar gieten) zorgt tot en met het stopbad alleen maar voor problemen, maar niet voor zichtbare haterresultaten op afdrukbare negatieven. In het beste geval voor frustratie.
> Adox-films: de fixer hoort in het fixeerproces thuis.
Je kunt daar fixer gebruiken en zelfs Geladur erin gieten. De fixeertijd neemt drastisch toe, de korrel wordt verhard en blijft niet meer zo mooi fijn.
Kortom: Häter? Dat gebruik ik niet. In plaats daarvan een schoon proces (waarmee we weer terug zijn bij het begin "Leren"...), daarna na het wassen wat bevochtigingsmiddel en de film in het vochtig-warme bad een nacht laten drogen. De filmstripper kun je van tevoren in de vuilnisbak gooien, daar hoort hij namelijk thuis.
> Ontwikkelingstips 1 minuut voorverwarmen.
Ja. Belichting op 50 ASA, 1 minuut voorverwarmen, daarna in RODINAL 1+25/20 °C/15 sec. kantelen/7 min. Tijdens het voorverwarmen ongeveer elke 3 sec. kantelen. De uitlopende vloeistof is blauw, schrik er niet van.
En of je nu RODINAL 1+25 of APH09/R09/F09 in 1+20 neemt, maakt eigenlijk niet uit.
De film is kieskeurig wat betreft de belichting, hij houdt niet van te veel, hij heeft zijn gevoeligheid "in het echt" en wordt bij overbelichting al snel keihard. (Vandaar de tip met vastgradiënte papieren in 0-2.)
Oh ja: voorwassen ook bij 20 °C, net als ontwikkelen, stopbad, fixeren en naspelen. De emulsie is geen olifant, maar eerder een gevoelige diva.
> Ontwikkeling in één schaal en beginnersvriendelijk.
Dat sluit elkaar uit. Voor tot en met 13x18 zijn de diepvries-lasagneschalen van Aldi Süd geschikt voor een paar Duka-sessies (nadeel: je moet eerst 3 kg lasagne opeten en daarna afwassen). Of: goedkope 13x18-schalen zijn ook in de supermarkt verkrijgbaar. Bestekbakjes als ladesysteem: bijv. van "curver" in 15x23 cm van PP voor elk iets minder dan 2,- Duitse mark.
> Geen gradatiepapier omdat ik geen filters heb
Dus je zult moeten zoeken naar de juiste belichting en ontwikkeling. Niet iets voor even snel op een avond.
Je zou vastgradiatiepapier in meerdere gradaties nodig hebben. Afgaande op wat beginners naar mijn ervaring met de R50 meemaken: gradaties 0 tot 2. Dan zou een doos MG inclusief filterset goedkoper zijn.
> (ik ga er even vanuit dat ik supermooie foto's maak ;-))
Ik wil je nu niet alle illusies ontnemen, maar daar kun je beter niet vanuit gaan. Fotografie is namelijk niet voor niets een ambacht, een leerproces en deels kunst.
Je hele bericht doet me nauwelijks geloven dat je weet wat je eigenlijk wilt.
Integendeel: je hebt het leuke idee om supergave sollicitatiefoto's te maken en deze nu ad hoc zelf te ontwikkelen in een lab dat je jaren geleden cadeau hebt gekregen. Maar je hebt er geen idee van (zie: "begripsvraag, wat is eigenlijk: gradatieveranderbaar, multikontrast en waar is barietpapier goed voor?").
Als je je hier jaren geleden mee bezig had gehouden, zou je weten wat bariet is. Als je je hier minder dan 20 jaar geleden mee bezig had gehouden, zouden "multigrade/multicontrast/gradatieveranderbaar" begrippen voor je zijn. Maar nu heb je laten zien dat je een absolute beginner bent. Niet slecht, maar maak jezelf geen illusies. Je begint helemaal onderaan, raakt gefrustreerd en probeert het opnieuw. Dat is nu eenmaal het vak. Voordat de doe-het-zelver met de boormachine het eerste rechte gat in de tegel krijgt, kost dat ook heel wat oefening.
Voor de basis:
- www.fotolehrgang.de en daarna oefenen (ook verkrijgbaar in boekvorm)
- ISBN: 3-9809801-0-3 en daarna oefenen (niet online beschikbaar, maar gaat iets verder)
- aangevuld met: alle PDF-cursussen op sw-magazin.de (gratis te downloaden)
> De toon: neutraalzwart tot warmzwart.
Fomatone in Eukobrom met een beetje benzotriazool komt vrij neutraal uit. Zonder benzotriazool eerder warmzwart, vooral als je een oudere Eukobrom-oplossing gebruikt.
Bij Polywarmtone volstaat de normale veroudering van Eukobrom. In verse toon komt het neutraalzwart uit, verouderd met een scheutje vers weer "aangevuld" zorgt voor iets warmere tinten. Een beetje KBr erbij maakt het nog warmer.
(Geldt alleen voor baryt, met PE heb ik daar geen ervaring mee.)
Ik houd niet van Fomaspeed. Als PE gebruik ik liever Tetenal Speed uit oude voorraden of meteen Agfa MCP. Daar heb je immers nog van :-)
En, heeft dit je nu geholpen? Nee, toch? Er is namelijk geen instantoplossing om aan te maken.
Met vriendelijke groeten,
Franz
Schwedenstahl
Nou Franz, dat was wel erg hard.
Ik doe dit nu al meer dan twintig jaar en als ik heel eerlijk ben, ben je in het begin natuurlijk nogal naïef. Maar daar is toch niets mis mee. Je groeit gewoon met je taken mee. En in het begin maakt het niet uit of het om een enkelvoudige emulsie gaat, een superfijnkorrelontwikkelaar of iets anders.
Het belangrijkste is dat je iets fatsoenlijks op papier hebt gekregen. De Amerikanen hebben de maan ook niet met de eerste raket geraakt.
Ik zou aanraden om gewoon eens een Ilford-film zoals de FP 4 of de HP 5 te gebruiken, samen met een geschikte ontwikkelaar van Tetenal of Ilford. Geen grote experimenten in het begin. Daar is nog genoeg tijd voor en de sollicitatiefoto's zullen bij een fotograaf waarschijnlijk beter uitpakken.
Groeten
Marwan
huehnerhose
Hallo
In vergelijking met de softwareontwikkelingen die ik destijds bij Drospa/IhrPlatz heb laten doen (omdat het goedkoop was), was mijn eerste poging tot zelfontwikkeling van film minstens even goed. Destijds FP4+ in Ilfosol versus FP4+ van Drospa. Daarom kan ik de inleidende opmerking wel begrijpen.
Voor de rest, Franz, niet zo cholerisch :D (vat het niet verkeerd op). Ik ben dankbaar voor veel van je tips, ik ontken je kennis op geen enkele manier. Maar je manier van doen is... "even wennen". Toen je begon, moest je misschien naar boeken grijpen of had je mensen die je wegwijs maakten, tegenwoordig gebeurt dat op forums. Ik heb in het begin ook boeken gelezen, maar zoveel ideeën en indrukken over wat er mogelijk is, zoals in de forums, kun je pas uit heel wat boeken halen.
Ik ben een half jaar geleden met dit hele avontuur begonnen en ben nu zo ver dat ik met mijn beginnersspullen (Fomaspeed, destijds gekregen uit een schoolopruiming, Eukobrom) heel goede resultaten bereik. Dat betekent voor mij dat ik van een negatief een afdruk kon maken die er redelijk goed belicht uitzag en kleine details kon "verbeteren" door te dodgen/na te belichten of het contrast aan te passen, en dat op een reproduceerbare manier. Afdrukken die er oké uitzagen kwamen er vanaf het begin al uit, maar voor echt goed duka-werk ontbreekt er nog _een hoop_ aan oefening.
Toen ik op een gegeven moment Fomatol uitprobeerde, was ik gewoon sprakeloos; zo'n foto had ik me altijd voorgesteld, qua toon.
Nieuw materiaal: Fomatol + Polywarmtone, ik ben er tot nu toe nog niet zo ver dat ik me aan de Polywarmtone heb aangepast. Met Euko krijg ik daar nog geen goede foto's mee.
Wat ik hiermee wil zeggen: je komt relatief snel tot "aanvaardbare" resultaten. Maar om ze goed of zelfs ECHT goed te maken, daar is oefening voor nodig! En hoe moet je het verschil weten tussen een doorsnee foto en een ECHT goede? Veel zie je pas als je je in de materie hebt verdiept en verschillen ziet tussen vroeger en nu.
Als je bij één materiaal blijft, gaat het toch iets sneller en leer je de werkstappen zekerder uit te voeren, wat je snel nodig hebt als je een onderdeel verandert.
(De eerste foto op PWT kostte me ongeveer 1 uur proberen, voordat ik tevreden was met de belichting)
Ik hoop eind januari zo ver te zijn dat ik goede resultaten bereik op PWT en een negatiefproces heb waar ik "tevreden" mee ben. Dan moet ik zelf een sollicitatiemap met mijn foto's gaan samenstellen, dus dan moet het kloppen. Uiteindelijk moet je jezelf bij zoiets verkopen en als je nog niet zo ver bent, is dat eigenlijk gewoon de waarheid.
Groeten
huehnerhose
Edit: Even een vraag van mij: kun je de Adox-films bij de nominale gevoeligheid zonder meer belichten en ze ook volgens de standaardgegevens ontwikkelen? Ik lees steeds dat een Kodak/Agfa/Ilford/.... met een nominale 100/400 ASA slechts 56/370 ASA oplevert. Betekent dit dat de film bij 56 ASA "optimale" resultaten oplevert in de betreffende combinatie van camera/film/ontwikkelaar/proces, of is dit op de een of andere manier "algemeen geldend"?
Stagirit
Als ik bedenk hoeveel meter film ik heb verknoeid voordat de eerste resultaten acceptabel waren.
Over de toon van Franz kan ik me niet opwinden, de vraag van Wastel was al behoorlijk brutaal. Na twee jaar als assistent fotografie aan mijn hogeschool te hebben doorgebracht, ben ik ook duidelijk voorstander van de herinvoering van lijfstraffen.
Minstens één Nikon FM2 per semester kapotgemaakt, omdat weer zo'n "superbaas" er zeker van is dat er met wat geweld ook 42 foto's op de film passen.
Minstens één keer generatoren en lampen doorgebrand, omdat de Elinchrom en Broncolor dezelfde stekker hebben (staan in aparte studio's, Bron voor productfotografie en Elinchrom voor mode).
Regelmatig de camera's teruggebracht zonder lenzen of zonder geheugenkaarten.
Statieven kwijtgeraakt.
enz. enz.
Vorig jaar zaten twee studenten in de binnenplaats het fotopapier te tellen dat ze net hadden gekocht en stonden ze vervolgens in de donkere kamer vol verbazing te kijken.
Op zich hebben ze allemaal hun eindexamen gehaald en zijn er ook genoeg introductiecursussen in fotografie, en assistenten die ze steeds weer toeschreeuwen. Het kwam ook al bijna tot handgemeen vanwege de brutale onbeschaamdheid van sommige studenten.
In zoverre kan ik Franz begrijpen.
Het gevaarlijkst zijn de mensen die er vast van overtuigd zijn dat alles heel eenvoudig is en dat ze met hun natuurlijke aanleg maximaal 10 minuten nodig hebben voor wat anderen 20 jaar leren.
cfb_de
Betekent dit dat de film bij 56 ASA "optimale" resultaten oplevert in de betreffende combinatie van camera/film/ontwikkelaar/proces, of geldt dit op de een of andere manier "algemeen"?
Ja en nee :-) Dat betekent bijvoorbeeld dat HP5+ in HRX-II slechts een werkelijke 250 ASA oplevert. In een andere combinatie kan hij toch meer halen.
En dan hangt het allemaal nog af van hoe de belichtingsmeting is uitgevoerd, wat je persoonlijke smaak is en al het andere. Als je het niet exact wilt meten (zoek daarvoor eens in het parallelle forum naar "Martin Jangowski", die is daar behoorlijk actief wat betreft de exacte aanpak).
"Algemeen geldend" is alleen het bovenstaande :-) Nee, serieus, verreweg de meeste fabrikanten (afgezien van Efke) geven geïdealiseerde ISO-gevoeligheden aan (omdat de DIN nu eenmaal weinig te maken heeft met de fotografische werkelijkheid) en deze gelden strikt genomen ook alleen voor de specifieke ontwikkelaar en de overige specifieke randvoorwaarden.
Met vriendelijke groeten,
Franz
SamuliSchielke
Mensen,
"Het gevaarlijkst zijn de mensen die er heilig in geloven dat alles heel eenvoudig is en dat ze dankzij hun natuurlijke aanleg maximaal 10 minuten nodig hebben voor iets waar anderen 20 jaar voor moeten studeren."
Daar ben ik het wel mee eens, maar zolang ze het maar met hun eigen spullen doen, kan het ons toch echt niets schelen. En als ik bedenk hoe onwetende vragen ik nog niet zo lang geleden hier op het forum heb gesteld (bijvoorbeeld: waarom hebben "normaal" gegradeerde papiersoorten X en Y niet dezelfde gradatie, maar lijkt de ene zachter en de andere harder...), wil ik toch begripvol tegenover iemand staan die een vraag stelt, ook al verraden de vragen grondige onwetendheid. Je probeert, je leert, en ik zou een beginner als Sebastian hetzelfde adviseren wat ik heb gedaan, en nog steeds vaak doe: gebruik zoveel mogelijk goedkoop en eenvoudig materiaal, want het gaat echt niet om de ontwikkelcombinaties en "echte" ISO-gevoeligheden, maar dat er überhaupt iets uitkomt, en soms zit er toch een mooie gelukkige toevalstreffer bij.
Zelf ontwikkelen was bij mij een hele tijd nog niet zo goed als uitbesteden (in Nederland maakt HEMA echt goede zwart-witafdrukken in het grootlaboratorium), maar mijn negatieven waren vaak zo verkeerd belicht dat ik de afdrukken alleen in mijn eigen donkere kamer min of meer zo kreeg als ik ze wilde hebben, terwijl het grootlaboratorium ze belichtte volgens de gemiddelde waarde, die blijkbaar alleen goed eruitziet als je met vakkundige zorgvuldigheid belicht. En als je eenmaal beter wordt (wat je misschien merkt doordat je steeds meer van je eigen foto's slecht vindt...), kun je overwegen of het de moeite waard is om in kwaliteit te investeren...
Samuli
Sebastian
Hoi,
Ik moet eerlijk toegeven dat ik een beetje teleurgesteld ben over de reacties.
Hoewel ik het meeste aan het eerste bericht heb gehad. Puur technisch gezien. Maar even in het algemeen: ten eerste is dit niet het eerste forum waar ik kom en internettaal is nu eenmaal altijd op verschillende manieren te interpreteren, waarbij ik me steeds weer afvraag hoe mensen van ‘fotoontwikkelaar’ op ‘lijfstraffen’ komen. Sla die noob... nou ja, daar kan ik goed overheen lezen en het afvinken. Ten tweede is het inderdaad niet zo dat ik denk dat ik morgen geweldige foto's ga maken (met betrekking tot de film!), even wat chemicaliën koop en dan superafdrukken krijg. Dat dat niet in één avond te doen is, is me ook duidelijk. Het zou niet de eerste hobby zijn (voor mij blijft het er een) die een zekere leercurve heeft die ik ook graag zou willen doorlopen. Het spijt me als iemand zich in zijn professionele eer aangetast voelt...
Feit is dat ik graag wil verdiepen wat jaren geleden met simpele dingen lukte. En ik dacht: ik vraag het even na voordat ik alles koop en dan iets niet werkt omdat het gewoon helemaal verkeerd is of ondanks aanbeveling van de winkel niet lukt, zie Hüter bijvoorbeeld.
Feit is dat ik gewoon iets nieuws wil uitproberen en mijn god, laat die eerste films dan maar helemaal mislukken. Wat maakt het uit. Alleen, puur trial and error vind ik ook te stom. Nog iets over de sollicitatiefoto's: het thema is "hoe zie ik mijn familie in 10 foto's" en het gaat hier meer om de inhoudelijke boodschap dan om de kwaliteit van de foto's. Ik zou er ook een kleurenfilm in kunnen doen
10 foto's maken en klaar is Kees. Dat zou sowieso het alternatief zijn geweest als het niet lukt met de zwart-witafdrukken. Het zou gewoon mooier zijn geweest.
Nou ja, niet veel wijzer dan voorheen ga ik het nu zo proberen. De moed om dit te doen is door de reacties echter eerder afgenomen. Of een opmerking als: "probeer dit en dat eens" of "technisch gezien is het goed, maar het is niet helemaal eenvoudig" zou ook voldoende zijn geweest.
Met vriendelijke groet, Sebastian
PS: Waarom sluiten eenbaansontwikkelaars en beginnersvriendelijkheid elkaar eigenlijk uit?
Ik bedoel, 3 baden is makkelijker dan 4 baden als je ze allemaal telt...
huehnerhose
Hallo Sebastian,
Baryt: fotopapier op "echt" papier zonder kunststofcoating, voor jou waarschijnlijk voorlopig niet interessant. Het drogen van baryt of het tot hoogglans brengen ervan lijkt mij een kwestie van wetenschap en geloofsoorlog. Baryt zou een "mooier" beeld opleveren dan PE/RC-papier en is (mits goed bewerkt) waarschijnlijk duurzamer. Daarom worden tentoonstellingsafdrukken of fine-prints vrijwel uitsluitend op baryt gemaakt. PE/RC is voorzien van een kunststoflaag. Daardoor zuigt het papier zich niet zo vol met vloeistof. PE droogt vanzelf (bijna) vlak en hoogglanzend op, als het hoogglanzend papier is. (Tot nu toe heb ik nauwelijks eigen ervaring met baryt, ik heb slechts 2 dozen ORWO-baryt, waarmee ik destijds bij de eerste afdrukken niet goed overweg kon met het contrast, omdat ik een fout had gemaakt bij het ontwikkelen)
Multigrade/gradatieverandering/multicontrast (zou dat niet allemaal hetzelfde moeten zijn?) Hiermee kun je via filters het afbeeldingscontrast regelen. Als je een filterset koopt, bespaar je jezelf de moeite om meerdere soorten papier in huis te hebben en heb je mogelijkheden zoals splitgrade of iets dergelijks.
Over de ADOX CHS: ik heb die tot nu toe alleen in middenformaat gebruikt en heb er ook pas één film mee volgeschoten. Die heb ik zonder haperingen ontwikkeld, in RODINAL. De film ziet er eigenlijk best goed uit. Ik heb niet voorgewassen. Ik denk dat het resultaat daarvan hier "alleen" was dat de uitgegoten ontwikkelaar paars was. Als ik me goed herinner, gold de aanbeveling vooral voor vlakfilms?
Bedoel je met "water erin laten spetteren" een Cascade? Ik denk dat Franz bedoelt dat je er water overheen giet en dat je het behandelt alsof er chemicaliën in zitten, met een gietritme. Dat zou ik ook interessant vinden. Ik gebruik een Jobo-Cascade, omdat die destijds bij mijn doos zat en ik me nooit zorgen heb gemaakt over het spoelen, maar onlangs las ik iets over "Ilford-spoelen". Dus Franz, zou je misschien kort kunnen uitleggen hoe je je films spoelt, ook het afspoelen?
Wat betreft de tip van Franz over Eukobrom met KBr... neem dat maar niet serieus. Franz is chemicus en heeft verstand van fotochemie. Als je zover bent, kun je de ontwikkelaars "tunen" of zelf samenstellen, maar voor jou (net als voor mij) is dat waarschijnlijk nog niet zinvol; eerst moet je het proces zelf onder de knie krijgen. Ik gebruik Eukobrom echter ook. Dat is, in tegenstelling tot Fomatol, heel braaf. Dat wil zeggen dat het lang meegaat zonder dat de werking "wegoxideert". (Kan je dat van alle warmtoonontwikkelaars zeggen?) Ontwikkelt relatief snel en met bijvoorbeeld Fomaspeed krijg je iets vrijwel neutraals en is de foto in 40-120 seconden ontwikkeld, wat het werk bij het testen vergemakkelijkt. Dan kun je de foto met teststroken in 5 minuten afdrukken, terwijl je bij Fomatol eerst 5 minuten moet wachten tot de eerste teststrook is ontwikkeld. Dus om de werkwijze te oefenen, is het geweldig.
Wat betreft de fixeer voor film en papier: je moet in ieder geval twee mengsels hebben, één voor papier en één voor film. Waarom dat zo is, kan Franz waarschijnlijk beter uitleggen, ik heb helaas ook niet de link bij de hand die dat uitlegde. Je kunt een klein mengsel van 300 ml voor film maken, als je er maar één tegelijk ontwikkelt, zo doe ik het ook.
cfb_de
Hallo Sebastian, hallo Seb^H^H^Hkippenbroek (dat moest er nu even uit:-),
nu de gemoederen zijn bedaard en de vragen zijn verduidelijkt (Sebastian: als je meteen had gezegd wat er met die sollicitatiefoto’s aan de hand was, was ik wat braaf gebleven. Maar zo kon ik alleen maar deze ene indruk krijgen.), meld ik me ook weer eens op de OP (en onze nu weer vrij rondlopende kippenbroek:-). Het gaat er nu wild aan toe, met het citeren doe ik het nu niet zo nauw, maar eerst is de een aan de beurt, dan de ander. Naamspelletjes bespaar ik mezelf nu even.
> Baryt zou een "mooier" beeld moeten opleveren dan PE/RC-papieren
Smaakzaak. Ik vind het leuk. En gedroogd tegen de doek van de droogpers of behandeld met de natte plakbandmethode is het ook vrij eenvoudig om dat spul vlak te krijgen. Het oppervlak van zo'n gedroogd baryt is met geen enkel PE ter wereld te evenaren (en het maakt niet uit als er toch glas van de lijst ervoor komt). Hoogglans is dankzij "moderne" papiersoorten een echte wetenschap/zwarte magie geworden.
Ik vind het luchtgedroogde en vervolgens gewaxte baryt-oppervlak erg mooi.
> [ADOX 50-ontwikkeling]: Als ik me goed herinner, gold de aanbeveling vooral voor vlakfilms?
Nee. Die van mij in ieder geval niet. Ik gebruik geen vlakfilms (het zelf bouwen van een GF-camera is al jaren een "running gag" in mijn leven), ik had het al over rolfilms.
> Ik denk dat Franz bedoelt dat je er water op giet en het behandelt alsof er chemicaliën in zitten, met een kantelritme.
Ja. Water erin, 3-10 sec. kantelritme. Water eruit en ontwikkelaar erin.
> Dus Franz, zou je misschien kort kunnen uitleggen hoe je je films spoelt, ook aan het einde?
Naar eigen inzicht. Als ik veel ontwikkel en tijd wil besparen: eerste bus door het proces, Cascade erop en laten lopen. Als ik klaar ben met de tweede bus, wordt dat gedefinieerd als het einde van het spoelen voor de eerste.
Als ik weinig heb: dan wordt er volgens Ilford gespoeld en ondertussen naar de buis gekeken (zondagse Tatort). Dus: water in de bus, vijf keer kantelen. Na twee minuten eruit, water erin, tien keer kantelen. Eruit... erin... 15/20/25 keer kantelen, klaar.
Een zuinige techniek voor wie water wil besparen. Maar: stressvrij en veiliger als je werkt met water dat voorverwarmd is tot 20 °C. Uit een emmer van 10 liter haal ik zo gemakkelijk twee ontwikkelingsprocessen.
> [Houdbaarheid Eukobrom-oplossing]: Dat wil zeggen dat het lang houdbaar is zonder dat de werking "weg oxideert".
Ja. Bijna oneindig houdbaar. In een afgesloten jerrycan en een koele kelder tot anderhalf jaar. Langer heb ik het nog niet geprobeerd, ik maak maar uiterst zelden 12 liter van dat spul in één keer aan.
> Geldt dat voor alle warmtoonontwikkelaars?
Nee, juist niet. Eukobrom is geen warmtoonontwikkelaar. En warmtoonontwikkelaars zijn niet zo lang houdbaar. Ik bespaar jullie de uitleg, het forum kan geen formules weergeven.
> [Fixeer]: Je moet in ieder geval 2 mengsels hebben, één voor papier en één voor film.
Ja. Absoluut! Dat komt doordat films jodide bevatten en de fixeer daardoor ook slechter wordt. Bovendien komen de resten van de lichtschermbescherming van de film in de fixeer terecht (trefwoord "roze TMax"), daar is fotopapier zeker ook niet blij mee.
Maar dat verandert niets aan het feit dat je toch beide oplossingen uit hetzelfde concentraatpakket kunt maken.
> Ten tweede is het inderdaad niet zo dat ik denk dat ik morgen geweldige foto's ga maken (met betrekking tot de film!)
Schrijf het dan ook zo :-)
> Het spijt me als iemand zich in zijn professionele eer aangetast voelt....
Dat hoeft niet, ik heb een ander beroep. Ik heb echter al genoeg mensen gezien die zwart-witfotografie benaderden als schilderen op nummer en nog dezelfde dag een perfect resultaat verwachtten. Vandaar mijn duidelijke verwijzing naar de hobbelige weg.
> Het thema is "hoe zie ik mijn familie in 10 foto's" en het gaat hier meer om de inhoudelijke boodschap dan om de kwaliteit van de foto's
Doe het dan. Neem een veld-/bos-weidefilm zoals HP5+ (die is top), FP4+ (met een fijne korrel, maar slechts grofweg 100 ASA) en gooi die strikt volgens de gebruiksaanwijzing in ID11. Dan klopt de filmontwikkeling al grofweg.
Maar vergeet de Efkes voorlopig, die zullen je in het begin duidelijk overweldigen.
Voor de afdrukken kun je het beste een set MG-filters aanschaffen (de goedkope van Mirko hier zijn prima) en een doos MG-papier. Rode Duka-verlichting, filters kunnen onder de V.-lens worden gehouden (eventueel het roodfilter verwijderen, dan heb je een handig filterrekje).
En ga dan maar aan de slag. De eerste paar dozijn afdrukken gooi je als autodidact de volgende dag toch in de prullenbak. Schrijf daarom achterop met potlood (dat verdwijnt namelijk niet in de ontwikkelaar) hoe je ze tijdens de belichting hebt behandeld, anders verdwijnt het leereffect ook in de prullenbak.
> De moed om dit te doen is door de antwoorden echter eerder afgenomen.
Nou ja, de ontwikkelaar is misschien wel afgenomen, maar daar staat tegenover dat het realisme in het wereldbeeld is toegenomen. Zonder inspanning geen resultaat.
> Waarom sluiten eenmalige ontwikkelaars en beginnersvriendelijkheid elkaar eigenlijk uit?
Omdat het heel sterk verleidt tot slordig werken, niet volledig ontwikkelen, fixeertijden niet aanhouden en er achter de deur vervelende bronnen van fouten op de loer liggen: Bijvoorbeeld op "vreemde" wijze plotseling alleen nog maar vage afdrukken (restanten van het fixeerbad in de bak, de ontwikkelaar die bij de volgende afdruk daarop volgt, gaat er dan jammerlijk aan ten onder), vlekken (zilveren neerslag door versleten fixeermiddel, die dan in de afdruk terechtkomen) en nog duizend andere gemene dingen.
Oh, je bedoelde dus geen enkelbadproces maar alleen een ontwikkelbad? Grmpf. Waarom kwam ik daar niet meteen op. Ja, *dat* is inderdaad beginnersvriendelijker! Drie bakken plus eindoplossing. Veiliger kan het niet. De volgende stap in de afstemming zou dan een tweebadsfixatie zijn: eerst de gebruikte fixeeroplossing, dan vers als tweede bad aan het einde. Dat kan, maar hoeft niet. Ik doe het niet, alleen soms bij "verkoopbaryt".
Nog twee, drie tips voor de herintreding:
- Rood licht. Dat had ik al gezegd. Geen feestlampje(!), een echt filter.
- Neem een krant mee. Na een paar minuten in het roodlicht zouden de foto's daarin weer "normaal" moeten lijken, dan heeft je brein zich enigszins aangepast aan de veranderde visuele indruk en lijken je afdrukken je alleen nog iets te hard. Maar je ziet wel of het al volledig ontwikkeld is.
- Werk langzaam! Maak liever eerst één afdruk helemaal door het proces heen totdat deze droog is (drydown-effect: contrasten veranderen tijdens het drogen) en doe daarna de tweede poging.
- Een grote prullenbak in het donkere kamer en er een ervoor in de daglichtzone ;-) En voor de volgende dag meteen nog een.
- Vooraf mentale training ter preventie van frustratie.
- Oefen met filmontwikkeling/belichting: koop 24-strips, acht foto's met een diafragma onder de nominale gevoeligheid, acht met een diafragma er boven, acht met de nominale gevoeligheid. Ontwikkel ze, vergroot ze daarna. Dan weet je al grofweg hoe je ontwikkelingsproces eruitziet en leer je automatisch de positiefverwerking.
- Voor het ontwikkelen van de film: standaardfilm, standaardontwikkelvloeistof. Voor de positieven: standaardpapier zoals Ilford-MGIV of Foma-Variant. De rest regelen we later.
Met vriendelijke groeten,
Franz
Sebastian
Hallo,
Hartelijk dank voor de antwoorden, daar kan ik zeker iets mee! Een paar tips kende ik al, dat laat in ieder geval zien dat ik niet helemaal bij het begin sta :D . Om de frustratie te bestrijden zijn er toch zo'n 3 tot 4 chocolademannetjes in een rood rokje nodig, toch? Per dag, bedoel ik. Al moet ik daar nog iets anders voor bedenken, want dat maakt op den duur dik. Ik zal wel laten weten hoe het is gegaan, als de spullen nog voor Kerstmis aankomen.
Groeten, Sebastian
Gast
Hallo Franz,
waarom zouden de Efkes te moeilijk zijn? Ik ben destijds begonnen met zelfontwikkeling met Adox KB 17 en Adox-barietpapier met vaste gradatie – dat lukt prima.
Ilford FP4 en Ilfospeed zijn weliswaar makkelijker, maar niet per se nodig.
Roland
cfb_de
Hallo Roland,
waarom zou je als autodidact het jezelf moeilijker maken dan nodig is? Natuurlijk lukt het ook met Efkes. Maar met minder veeleisend materiaal gaat het nu eenmaal makkelijker. Gezien de vele mogelijke bronnen van fouten (die Sebastian niet allemaal kan overzien), wil ik er met mijn aanbeveling in eerste instantie zoveel mogelijk uitsluiten.
En als ik Sebastian goed heb begrepen, wil hij ook redelijk snel zijn eerste afdrukbare films hebben en niet eerst drie Efkes voor de prullenbak ontwikkelen (ik denk dan aan de standaardfouten: "te hard", "emulsie bekrast/laat los", "droogt niet vlak", "blijft roze").
Ik ben destijds ook anders begonnen. Maar onder begeleiding ter plaatse en niet alleen bij mij thuis.
Met vriendelijke groeten,
Franz
Gast
Franz is dom!
cfb_de
Vrede op aarde, halleluja!
Gast
Hallo
Mijn advies: luister als beginner niet naar anderen, en zeker niet op allerlei forums.
Koop boeken over het onderwerp, lees ze en ga zelf aan de slag.
Mijn boekentip: uitgeverij Augustus heeft een heel mooie reeks en als het dan echt lukt, het boek van Andreas Weidner. Al het andere is te omslachtig.
Met vriendelijke groeten xxx
