MirkoBoeddecker
Dit kwam vandaag binnen:
"Nadat een proefontwikkeling ongeveer een half jaar geleden al was mislukt, heb ik op jullie internetforum geïnformeerd naar de oorzaken hiervan. Helaas is de meegeleverde ontwikkelingshandleiding volstrekt ontoereikend, gezien de complexiteit van het proces! Gelukkig kwam ik erachter wat ik bij de eerste poging fundamenteel verkeerd had gedaan.
1. Het bleekbad te vroeg aangemaakt (het zou binnen enkele minuten ontleden!).
2. Een onvoldoende hoeveelheid licht gebruikt voor de omkering.
Al deze factoren heb ik bij de tweede proefontwikkeling aangepakt met de volgende maatregelen:
1. Ik heb het bleekbad ca. 2 min. voor gebruik aangevuld met kaliumpermanganaat (via de open hals van de laboratoriumfles in de eerder met water bereide oplossing B1 gegoten en de fles onmiddellijk weer afgesloten); het kaliumpermanganaat kon met relatief weinig schudden van de fles worden gemengd.
2. De omkering heb ik uitgevoerd met een halogeenlamp van 500 W; bovendien heb ik een Lomo-ontwikkelingsbus gebruikt, die zowel een veel beter contact met de oplossingen mogelijk maakt dan mijn eerdere ontwikkelingsbus, waarin de film heen en weer werd gespoeld in de oplossingen, als een even goede toegang van het licht (vanaf ca. 20 cm afstand, zoals aanbevolen)
Het resultaat is verschrikkelijk! Net als de eerste keer is de film niet omgedraaid – ondanks het overvloedige licht van de 500 W-halogeenlamp! Bovendien is de hele film zo goed als pikzwart. Aan de laagzijde zijn de beelden nog net te onderscheiden.
Aangezien ik alle aanwijzingen nauwgezet heb opgevolgd en de oplossingen bovendien op zeer korte termijn heb aangemaakt (ca. 30 min. voor aanvang van de ontwikkeling, behalve het bleekbad, zie hierboven), moet ik er nu vanuit gaan dat de ontwikkelingsset op zich defect is. Of de geleverde stoffen niet kloppen, of de etiketten op de flessen verwisseld zijn, kan ik niet beoordelen. De opslag sinds ik de levering in ontvangst heb genomen, kan als onberispelijk worden beschouwd (opslag in de doos in de kelder bij ca. 15-18 graden).
Ik heb overigens jarenlange ervaring in een fotolab. Ook al heb ik vroeger nog geen diafilms ontwikkeld, zou het voor mij zonder meer mogelijk moeten zijn om dit zelfstandig uit te voeren, als ik over de nodige informatie beschik."
Zijn er vergelijkbare gevallen? Heeft iemand advies voor deze klant?
Ik zou graag een e-mail naar Foma sturen met wat er in de handleiding verbeterd kan worden.
Groeten,
Mirko
SamuliSchielke
Als de film maar gedeeltelijk wordt omgekeerd, ziet hij er vlekkerig uit, hier en daar negatief, hier en daar positief, en al met al afschuwelijk. Philipp en ik hadden bij de printfilm geen problemen om de film ten minste gedeeltelijk om te keren, hoewel het kaliumpermanganaat een tijdje open had gestaan. Andere problemen wel, maar dat is een ander verhaal... Als je te kort tussenbelicht, wordt het eerder vaag dan zwart. Of wat denken jullie, die dit net een weekend lang hebben uitgeprobeerd?
In ieder geval zou de handleiding voor de omkeerset nog wat gedetailleerder kunnen zijn.
Samuli
RomanJRohleder
Mirko,
"1. Het bleekbad te vroeg aangemaakt (het zou binnen enkele minuten ontleden!)."
Klopt. En alsjeblieft, alsjeblieft, alsjeblieft: maak het aan met Aqua Dest en filter het vlak voor gebruik grondig.
"2. Een onvoldoende hoeveelheid licht gebruikt voor de omkering."
Nee hoor. 500W halogeen is ruim voldoende; bij Michael hebben we omgekeerd met 150W, in Steinkimmen met IIRC 40 of 60W gloeilamp (Philipp?); in Buchenau zijn er pogingen gedaan met daglicht en met een OH-projector – bij dat laatste hadden we beter de Fresnel-folie kunnen verwijderen, verder... geen problemen.
"1. Ik heb het bleekbad ca. 2 min. voor gebruik aangevuld met kaliumpermanganaat (via de open hals van de laboratoriumfles in de eerder met water bereide oplossing B1 gegoten en de fles onmiddellijk weer afgesloten); "
Te laat. Overigens is het gegevensblad nog steeds niet gecorrigeerd; Je had ons immers een Fomakit als sponsormateriaal toegestuurd, die zingen in het Duits nog steeds het oude liedje "Deel B1 zwavelzuur toevoegen, water erbij". Vreselijk, om met het oude schoolgezegde te komen.
"Het mengen van het kaliumpermanganaat kon met relatief weinig schudden van de fles worden bereikt."
Dat kan misleidend zijn. Ik maak het spul meestal 30 minuten voor gebruik aan; bij het filteren 5 minuten voor gebruik zitten er nog kleine rode brokjes in de fles.
"Het resultaat is afschuwelijk! Net als de eerste keer is de film niet omgekeerd – ondanks het overvloedige licht van de 500 W-halogeenlamp! Bovendien is de hele film zo goed als pikzwart."
Als hij pikzwart is, was er voldoende licht.
Aangezien ik alle aanwijzingen nauwgezet heb opgevolgd en de oplossingen bovendien op zeer korte termijn heb aangemaakt (ca. 30 min. voor het begin van de ontwikkeling, behalve het bleekbad, zie hierboven), moet ik er nu vanuit gaan dat de ontwikkelingsset op zich gebrekkig is.
Heel eenvoudig: zijn bleekbad heeft zijn werk niet goed gedaan. Hij heeft een nauwelijks gereduceerd negatief uit de eerste ontwikkeling versierd met een positief in de tweede ontwikkeling; dat is een geweldige methode om "film zwart te maken"; wie de goedkoopste IR-filters voor zijn digitale camera nodig heeft, bereikt hier zijn doel.
Hij heeft het KMnO4 niet voldoende tijd gegeven om op te lossen – vlak voor nul, en dan nog nauwelijks roeren... nee.
"Ik heb overigens jarenlange ervaring in het fotolaboratorium."
Niets in de gewone fotowinkel bereidt je voor op de verraderlijkheid van kaliumpermanganaat.
"Ook al heb ik vroeger nog geen omkeerfilms ontwikkeld, zou het voor mij zonder meer mogelijk moeten zijn om dit zelfstandig uit te voeren, als ik over de nodige informatie beschik."
Mmmh. Als hij een half jaar geleden hier of op het Phototec-forum met dit onderwerp bezig was, heeft hij ook ons artikel onder zijn neus gekregen.
"Ik zou graag een e-mail naar Foma sturen met wat er in de handleiding verbeterd kan worden."
Graag: ze moeten eindelijk eens een kopie maken van de gecorrigeerde bereidingsinstructies voor het bleekbad, dan kunnen ze ook meteen de tip met Aqua Demin, filters en "kort daarvoor, maar niet direct" toevoegen.
Al het overige staat ook op de bekende plek. ,-)
Roman
Stagirit
In de handel verkrijgbaar kaliumpermanganaat is tegenwoordig zo sterk geremd door bruinzout dat het aanzienlijk aan reactievermogen inboet.
Misschien komt het daar ook aan te liggen; bij zelfgemaakt flitspoeder is dat namelijk duidelijk merkbaar.
Anders zou ik gokken op de gevoeligheid van het bleekbad.
cfb_de
Dat hangt ervan af *wat* je *waar* koopt. Als ik bij een chemische groothandel of, wat mij betreft, ook bij de apotheek kaliumpermanganaat "zuiver", "p.a." of "volgens DAB/EuPh" koop, dan is dat spul zuiver en niet geïnhibeerd.
Ik moet dan wel minstens drie vragen beantwoorden.
Als ik "technisch" kaliumpermanganaat koop, hoef ik geen drie vragen te beantwoorden, maar krijg ik ook slechts een zuiverheid van 85% gegarandeerd. Dat is echter ook niet geïnhibeerd, het was al zo vervuild en is zonder filtratie ongeschikt als bleekbad. Voor "photo grade" geldt hetzelfde wat betreft zuiverheid: dat komt overeen met "technisch" en is absoluut geen kwaliteitskenmerk. Integendeel: dat is de slechtste kwaliteit die momenteel verkocht mag worden.
Alleen als ik de beroemde drie vragen niet of niet goed beantwoord, levert elke verantwoordelijke handelaar automatisch geïnhibiteerd KMnO₄ af, *waardoor* namelijk al die leuke experimenten, waarvoor het voornamelijk wordt gekocht, niet meer mogelijk zijn.
Voor oma's voetbad is het echter nog steeds geschikt en dat is het belangrijkste gebruik van deze chemische stof bij de eindgebruiker. De paar gram per jaar voor de weinige zwart-wit-omkeerders vallen daar (helaas) genadeloos buiten de boot.
Maar je kunt het spul nog steeds via voor iedereen toegankelijke handelskanalen per jaar krijgen.
Met vriendelijke groeten,
Franz
PhilippReichmuth
Roman,
dat was een bureaulamp met een lamp van 40 W, die ik op een witte plastic emmer met water eronder had gericht en na een paar minuten omdraaide. Ik was eigenlijk van plan geweest om nog een van die spaarlampen van 15 W uit de kantine te halen, dat zou dan ongeveer gelijk staan aan 70 W of zo, maar ik ben het uiteindelijk vergeten en het ging ook wel zo.
Ik kan me niet voorstellen dat deze hoeveelheid licht niet voldoende zou zijn om al het resterende zilver te belichten bij een gangbare film met 50 ASA of meer. In zoverre zou de hoeveelheid licht dus niet het probleem moeten zijn geweest. Overigens zou de film om logische redenen niet zwart moeten worden als je hem te weinig dubbel belicht.
Ik denk dat Foma, afgezien van de tips over de volgorde van zuur en water, die in het Engelse gegevensblad al zijn aangepast, in ieder geval moet aangeven waar je bij het bleekbad op moet letten, dus niet te kort en niet te lang van tevoren aanmaken en vooral goed filteren; zoals we in SK op de harde manier hebben vastgesteld, is een koffiefilter blijkbaar ook niet altijd voldoende.
Als Foma zich niet laat overhalen: misschien kan Mirko een overeenkomstige opmerking in de catalogus zetten, het zijn maar een paar regels, en dan zou hij in ieder geval bij zijn eigen klanten aan de veilige kant zitten wat klachten betreft.
Philipp
RomanJRohleder
Namd Philipp,
>Ik kan me niet voorstellen dat de hoeveelheid licht niet voldoende zou zijn om al het resterende zilver te belichten bij een gangbare film met 50 ASA of >meer.
>
De benodigde hoeveelheid is minimaal, zoals wij hobbyfotografen eigenlijk allemaal wel weten. ;-)
Iemand die je nu ook kent, zei ooit dat "1000 lux, 15 sec. van beide kanten" voldoende was; maar zekerheid kan geen kwaad, ik kon ook bij daglicht geen verhoogde achtergrondnevel vaststellen.
>In zoverre zou de hoeveelheid licht dus niet het probleem moeten zijn geweest. Overigens
>zou de film om logische redenen niet zwart moeten worden als je >hem te weinig dubbel belicht.
Ja. Maar misschien was de logische module van de film defect? <g>
>Ik denk dat Foma, afgezien van de tips over de volgorde van zuur en >water, die immers al in het Engelse gegevensblad zijn gecorrigeerd,
Dat was daar nooit fout! Dat is juist het gênante, een of andere domme vertaler heeft dat keurig fout naar het Duits vertaald – waarschijnlijk omdat er altijd "A1+water", "C1+water", "D1+water" stond en "water + B1 + B2" dan uit het stramien viel?
> zoals we in SK op de harde manier hebben vastgesteld, volstaat een koffiefilter
> ook niet altijd.
Ja. In de toekomst zelfgevouwen ronde filters of dubbellaagse Melitta. Maar: het filtertje was oké, ik heb het nog eens uit elkaar gehaald en gecontroleerd.
Het vuil dreef waarschijnlijk in de stabilisator, iemand had daar zitten eten.
>Als Foma zich niet laat overhalen: misschien kan Mirko een >desbetreffende opmerking in de catalogus zetten,
Zoals het voorbeeld van de ADOX Vario Classic laat zien, kijkt de gemiddelde klant niet graag in de catalogus of is hij slechts in beperkte mate in staat om het gelezene toe te passen. Trefwoord "Rood licht. ALLEEN rood licht!" - "Kan ik ook groen nemen?". Argh.
>Het zijn maar een paar regels, en dan zou hij in ieder geval bij zijn eigen klanten >aan de veilige kant zitten wat klachten betreft.
Een eigen folder bijvoegen?
Roman
Stagirit
Even terzijde:
Over die DuKa-lamp gesproken: ik heb nog een oude spectrale lamp, maar die kan ik niet meer gebruiken omdat de starter kapot is.
Waar kan ik zo’n St 191 nog vinden?
Gast
Roman,
Groen licht werkt zeker, want dat geldt voor elk lichtgevoelig materiaal dat op de markt verkrijgbaar is. Toegegeven, bij groen licht (bijv. Agfa 108) zie je nog net je eigen hand voor je ogen, maar dat is een andere kwestie.
Roland
cfb_de
Hallo Stagirit,
Ga naar een elektrowinkel. En als ze die niet hebben, zoek dan even op Google en typ "starter st191" in. Er zijn genoeg leveranciers met een breed prijsaanbod. Bij "t+s audio" bijvoorbeeld voor
RomanJRohleder
Roland,
Breng degenen die de catalogus niet lezen nu alsjeblieft niet op rare ideeën. ;-)
"Groen licht kan zeker,"
Heb ik iets gemist? Ken je de discussie over de Vario Classic, een Variocontrast-papier? Groen licht wordt over het algemeen ingedeeld in het spectrum van 490 - 570 nm, maar het genoemde papier heeft al problemen bij oranje (600 - 640 nm).
"omdat het werkt bij elk lichtgevoelig materiaal dat op de markt wordt aangeboden,"
Maar bij MG/VC-papieren is het een redelijk goed idee.
"Toegegeven, bij groen licht (bijv. Agfa 108) zie je nog net je eigen hand voor je ogen, maar dat is een andere kwestie."
Bovendien is groen licht walgelijk – de mede-ontwikkelaars staan met een ziekelijke kleur naast je... ;-)
Roman
Gast
Roman,
Het is eigenlijk heel eenvoudig: elk lichtgevoelig materiaal heeft in het groene spectrum (olijfgroen/donkergroen) een smalle gevoeligheidskloof die nog nooit is gedicht, en daarom lijkt groen gebladerte soms erg donker.
Ik heb dit hier al eens eerder uitgelegd.
Roland
RomanJRohleder
Roland,
ik herinner me vaag een discussie over leds, nevenspectra en wat al niet meer. ;-)
Nuchter bekeken heb je natuurlijk gelijk – maar ik vind het niet erg behulpzaam om tegen mensen te zeggen dat ‘groen kan’, terwijl groen in de praktijk al voor problemen zorgt met het speciaal daarvoor gevoelige papier van Ilford of Agfa; om nog maar te zwijgen van de uiterst gevoelige Vario Classic.
Als de 108 precies de door jou genoemde leemte opvult, hoe zit het dan met nieuwe aanschaf, met vervanging van filters die de levensduur van hun gebruikers hebben bereikt en aanzienlijk minder gericht doorlaten?
Roman
Gast
Roman,
die laatste zin lijkt me duidelijk een retorische vraag (waarbij je al zou weten wat mijn antwoord is: het filter wordt niet meer als zodanig aangeboden – ik vermoed dat je dat ook heel goed weet – de Philips-gloeilampen zijn nog als restvoorraad verkrijgbaar bij gespecialiseerde lampenwinkels (de productie is een paar jaar geleden stopgezet), AP produceert voor zover ik weet nog zo'n groene kap, maar die is in Duitsland niet verkrijgbaar.
De 108's zijn echter weinig gebruikt en zullen grotendeels nog in orde zijn, en als iemand een nieuwe nodig heeft, kiest hij toch zeker voor rood.
Roland
