SamuliSchielke
Goed gefixeerde en gewassen zwart-witfoto’s worden als vrij duurzaam beschouwd, maar hoe duurzaam zijn ze precies, en hoe kan men de houdbaarheid vergroten?
Ik heb gehoord dat afdrukken op barietpapier duurzamer zijn dan die op PE-papier, en dat men de houdbaarheid kan vergroten door middel van goud-, zwavel- of seleentoning. Met welke factoren moet men daarbij rekening houden? En over welke orde van grootte gaat het eigenlijk? Tientallen jaren? Honderden?
En nu ik toch bezig ben met vragen stellen: hoe zit het met de houdbaarheid van de negatieven?
Groeten,
Samuli
Gast
Hallo Samuli,
Je kunt ervan uitgaan dat een goed gekozen zilvergelatineafdruk wel tientallen jaren meegaat, tegenwoordig maakt het niet meer uit of het PE of bariet is. De tijd dat PE aanzienlijk minder duurzaam was, is waarschijnlijk voorbij. Aan de andere kant is er simpelweg geen praktische ervaring, maar alleen simulatietests (die naar verluidt gunstig uitvallen voor het moderne PE).
Met selenium- of goudtoning kom je in de orde van grootte van honderd jaar.
In wezen gaat het om 3 risico's:
Mechanisch: dat is waarschijnlijk het belangrijkste. Hier zouden PE-papieren mogelijk in het voordeel zijn.
Chemisch met betrekking tot de gelatine: als het vochtig wordt, kan de gelatine gaan schimmelen of anderszins micro-organismen voeden.
Chemisch met betrekking tot het zilver: alleen hier helpt tonen. Selenium of, nog beter, goud.
Kijk eens naar foto's uit de tijd vóór de Eerste Wereldoorlog. Die zijn in de eerste plaats gekreukt/gescheurd/bekrast, en daarna mogelijk verbleekt of beschimmeld.
Als je de gelatine wilt uitsluiten, moet je kiezen voor platina of kallitypes met goudtoning.
Zoals gezegd is het ook een hele klus om dat dan mechanisch meer dan 100 jaar te conserveren. Maar platina op goed papier zou wel zo duurzaam moeten zijn als een Gutenbergbijbel.
Voor negatieven geldt in principe hetzelfde, waarbij de moderne filmdragers, in tegenstelling tot celluloid, waarschijnlijk bijna eeuwig meegaan.
Groeten
Martin
Gast
Hallo, Samuli!
Zelfs zonder verdere behandeling gaat een perfect belichte zwart-witfoto onder gunstige bewaarcondities generaties lang mee. Tonen of een Sistan-behandeling kan dit bevorderen door de foto te beschermen tegen mogelijke schadelijke invloeden.
Je ziet dus: er zijn meerdere factoren die samen de houdbaarheid bepalen.
1.) Voorwaarde is een onberispelijke afwerking met een grondige maar niet overdreven fixatie en voldoende wassen.
2.) De voltooide foto moet worden beschermd tegen vocht, sterke temperatuurschommelingen, schadelijke gassen (bijv. uit bouwmaterialen of meubels) en mechanische beschadigingen.
3.) Door bepaalde toningen (bijv. zwaveltoning) wordt het beeldzilver omgezet in stabielere verbindingen, die een hogere weerstand tegen omgevingsinvloeden vertonen. Een behandeling met Sistan of vergelijkbare beeldzilverstabilisatoren is geen toning, maar beschermt het beeld wel tegen afbraak door achtergebleven thiosulfaat (uit de fixatie).
Groeten
Holger
Gast
Hé, wat is er gebeurd? Toen ik het typte, zag de tekst er nog heel normaal uit, zonder al die lege ruimte eromheen.
Holger
mau
De houdbaarheid van zwart-witmateriaal is over het algemeen aanzienlijk langer dan die van kleurenmateriaal.
Net als bij bijna alle aardse zaken geldt ook hier het motto: koel en droog (maar niet te droog).
Verder geldt dat bariet langer meegaat dan PE-materiaal.
Het spreekt voor zich dat de verwerking belangrijk is, maar dat geldt eigenlijk altijd.
Men moet vermijden om PE en bariet samen op te slaan. Ook nieuwe meubels die nog ruiken, zijn ongeschikt.
Er zijn richtlijnen en normen voor archiefvriendelijke verwerking (www.ehrleprint.de) en opslag. In dit verband duikt vaak de term PAT op. Een Amerikaanse richtlijn die wijdverspreid is.
Mijn persoonlijke ervaring:
Een PE-afdruk, slordig gefixeerd en/of gewaterd, begint al na enkele weken te veranderen.
Hetzelfde geldt voor een barietafdruk.
Een goed verwerkte PE-afdruk die aan de muur hangt, gaat meerdere jaren mee, afhankelijk van de lichtintensiteit.
Een goed verwerkte barietafdruk gaat onder dezelfde bovengenoemde omstandigheden tientallen jaren mee.
Onder archiefomstandigheden zou de PE-afdruk enkele decennia en de barietafdruk 100 jaar en langer moeten meegaan.
Bovendien blijft de beeldinformatie nog lange tijd zichtbaar, zelfs als de afdruk begint te veranderen.
Levensverlengende tonen zijn altijd aangewezen wanneer de archief- of presentatieomstandigheden onduidelijk zijn of duidelijk afwijken van het optimale.
SamuliSchielke
Allereerst hartelijk dank voor jullie tips, daar kan ik al veel mee. Maar er lijken verschillende meningen te bestaan over de archiefbestendigheid van PE in vergelijking met baryt. Stel dat alle andere factoren ideaal zijn: is PE inderdaad minder duurzaam dan baryt, en zo ja, waarom? En zo nee, wat is er sinds de jaren 70 veranderd?
Gast
Het belangrijkste is al gezegd, dus hier slechts een opmerking uit mijn "praktische" fotoleven.
Ongeveer dertig (?) jaar geleden heb ik Oriental-Seagull-papieren getest, de eerste PE-papieren en klassiek bariet. Deze testfoto's liggen tot op de dag van vandaag opgeslagen in een gewone, donkere kartonnen doos, onder normale, wisselende "omgevingsomstandigheden" (temperatuur tussen 17 en 24 graden / luchtvochtigheid tussen 40 en 70). Zowel PE als baryt zijn onder deze omstandigheden niet zichtbaar veranderd. Ik ga er echter vanuit dat er over twintig jaar (dus na vijftig jaar opslag) een verschil ten gunste van het baryt zichtbaar zal zijn.
Twintig jaar geleden, rond 1985/86, heb ik twee vergelijkingsafdrukken gemaakt, die tot twee jaar geleden ingelijst aan de muur hingen, in een normale woonkamer, met schommelende temperaturen en lichtinvloeden. Beide papiersoorten werden destijds uiterst zorgvuldig en correct verwerkt.
Resultaat: het motief op het Guilleminot (G3) - barytpapier (helaas bestaat dit papier niet meer) vertoont geen enkele verandering. Daarentegen is de foto op het Ilford PE-papier al sterk veranderd en vertoont "zilverspiegelingen", bruine vlekken en verbleking!
Kortom: de theoretische gegevens met betrekking tot de houdbaarheid van baryt- en PE/RC-papier kloppen volledig. Wie dus duurzame afdrukken (vooral als ze vaak "in de kamer hangen") wil hebben, zou, of moet, noodzakelijkerwijs met barietpapier werken. Het extra werk en de moeite zijn de moeite waard. Overigens werk ik alleen op barietpapier, zelfs bij zogenaamde "dagelijkse klussen"; - maar dat heeft waarschijnlijk ook veel te maken met "wereldbeeld".
Gast
Sorry, ik was mijn naam vergeten. Gewoon om te voorkomen dat iemand zich weer ergert aan een anonieme schrijver uit het "praktische fotoleven".
Groeten
Lothar van de Renne
Gast
Hallo Lothar,
Heb jij toevallig ook ervaring met de houdbaarheid van gekleurde zilverafdrukken, bijvoorbeeld zware lith-prints of op kleur getinte goud-/zwavel-selenium-tonen? Ik bedoel wat betreft de kleurweergave.
Groeten
Martin
Gast
Hallo Max,
Ik kan je alleen iets vertellen over het tonen met selenium (en Viradon/Agfa), aangezien ik dat af en toe gebruik. Dat laatste doe ik tegenwoordig echter niet meer. Als ik oude baryta-afdrukken uit de jaren '70 vergelijk, die vaak opgestapeld werden (o.a. in tentoonstellingen onder slechte omstandigheden), zou ik zeggen dat de levensduur – zonder dat ik je nu concrete cijfers in jaren kan noemen – bij met selenium getinte afdrukken waarschijnlijk 10 tot 20 % hoger ligt dan bij ongetinte afdrukken. Vergelijkbare goede waarden, maar misschien slechts maximaal 10 procent, gelden zeker voor de Viradon/Agfa-bruintoning, aangezien ik ook hier bij oude afdrukken een zeer goede staat van bewaring heb vastgesteld.
Agfa's Sistan (zilverstabilisator) zou, net als selenium, eveneens een zeer goede archiefbestendigheid opleveren. Ik heb hier zelf echter geen praktische ervaring mee.
Dus, als je een afdruk voor de "eeuwigheid" wilt maken, dan zou ik je bariet plus selenium-toning aanraden!
P.S. … maar wie weet of de eeuwigheid wel zo nastrevenswaardig is!?
Tot ziens
Lothar
