aXL
Hallo, collega's.
Ik heb onlangs een klein, verlaten apparaatje in handen gekregen. Hoewel ik niet echt ruimte in mijn hut heb, kon ik het toch niet over mijn hart verkrijgen om het kleintje weg te sturen. :D
Het is een halfautomatische Hüger-machine voor het E-6-proces (type Minimat).
Aangezien ik niets met E-6 heb, wil ik het ding ombouwen voor zwart-wit. Ik ben dus op zoek naar de juiste chemicaliën voor de verwerking in de tanks.
Mijn eerste idee is natuurlijk "tweebad", omdat de twee afzonderlijke componenten van deze ontwikkelaar voor zover ik weet niet erg oxideren. Maar ik kan me ook vergissen.
Het vervelende is dat de maximale verblijftijd van de film in elk bad 3 minuten is. Dat is natuurlijk erg kort. Aan de andere kant heb ik 15 tanks tot mijn beschikking, die ik naar believen kan vullen. Er is dus niets op tegen om bijvoorbeeld de eerste tank met water te vullen, de volgende 3 tanks met oplossing A, de volgende 5 tanks met oplossing B, daarna 1 keer stop, 3 keer fixeermiddel, 1 keer water en tot slot nog eens gedestilleerd water met bevochtigingsmiddel.
Dit is slechts een voorbeeld! <_<
Een procestijd van 45 minuten schrikt me helemaal niet af, aangezien de machine toch zelfstandig werkt (ze moet helaas in een volledig verduisterde ruimte worden gebruikt). Ik zit echter vast aan een vaste tijd voor alle baden – vrij instelbaar tussen enkele seconden en drie minuten, maar alleen forfaitair voor de gehele hefinrichting.
In Berlijn werken jullie ook met een dieptetankinstallatie en vullen die met A49. Moeten jullie die afdekken met drijvende deksels of kan de vloeistof ook langer blijven staan?
Tot overmaat van ramp zou ik ook geïnteresseerd zijn in een ontwikkelaar die alles aankan wat ik tot nu toe handmatig verwerk:
- zeer laaggevoelige films voor gebruik in de studio (Maco UP 25+ teruggebracht naar 12 ASA en efke 25)
- allroundfilms (Maco Cube 400 bij 100 tot 200 ASA en efke 100)
- zeer gevoelige films (Maco Cube 400 bij 3200 tot 6400 ASA en restanten van T-Max 3200)
Tot nu toe doe ik dit allemaal met sterk verdunde RODINAL en krijg ik over de hele linie erg mooie resultaten. Helaas oxideert de RODINAL 1+100-oplossing zo snel dat het gebruik in een open tank waarschijnlijk onmogelijk is. Ik heb ook niet het volume om gevoelige chemicaliën te gebruiken. Bij mij komen er op een zondag vaak wel 20 films tegelijk binnen en dan weer twee weken lang helemaal niets.
Maximale resolutie of scherpte is overigens geen topprioriteit (zoals je aan de films al kunt raden), aangezien ik bij hoge eisen aan de afdrukkwaliteit toch op vlakfilm werk. Constante resultaten maken mijn leven echter wel gemakkelijker... :blink:
Ik ben dankbaar voor alle tips! :)
Tot ziens,
Axel
Gast
Hoi Axel.
Zeg eens, werkt het apparaat op 230 V? Zo ja, dan kun je de interne timer een beetje omzeilen door een tijdschakelaar voor de hele opstelling te plaatsen. Gewoon een idee. Als het 380 V is, kan dat ook; dan hoef je alleen maar één pool via een relais uit te schakelen. Dat is allemaal verkrijgbaar bij Conrad. Als dat niet lukt, kijk dan eens naar de interne timer. Mechanisch? Of elektrisch? Misschien kun je de films dan toch wat langer stil laten staan, want elke 3 minuten bewegen is niet echt wat je wilt, toch? Je wilt toch 3 uur...
Wat de ontwikkelaar betreft, kan ik je niet verder helpen. Ik gebruik een roterende en ben daar erg tevreden over.
Groeten, Micha
www.grossformatfotografie.de
aXL
Hallo, Micha.
Ja, het apparaat heeft een 230 V-aansluiting. Ik heb ook al aan een oplossing met een tijdschakelaar gedacht, maar eigenlijk ben ik al wel gewend geraakt aan de "snelle bereiding" in 45 minuten. <_<
Want elke 3 minuten bewegen is niet echt wat je wilt, toch? Je wilt toch 3 uur...
Ik heb blijkbaar een flinke indruk achtergelaten op het naburige forum... :)
De overwegingen in deze richting waren gericht op het maximaliseren van de positieve effecten van een hoge verdunning, dus het compensatievermogen en het randeffect. Om het geheel vervolgens praktisch toepasbaar te maken, ben ik op het idee gekomen van extreem lange, maar onbewaakte (!) tijden. Dat ik daarmee mogelijk, als gevolg van een variërende uitputting van de ontwikkelaar, het bereik van de reproduceerbaarheid zou verlaten, weet ik wel...
Nu een machine het schudden mogelijk voor mij kan overnemen en ik daarvoor helaas RODINAL moet laten vallen, liggen de zaken er weer anders voor. Aangezien ik momenteel met handontwikkeling in een 3-minuten-kantelritme zeer mooie resultaten krijg, ben ik zeker bereid tot dit compromis.
Wat betreft rotatie heb ik gewoon te veel bedenkingen vanuit de theorie. Ik heb ook al geroteerd, maar toen was het T-Max 3200 in T-Max-ontwikkelaar. Tegenwoordig gebruik ik andere films en andere chemicaliën, dus ik kan het helemaal niet vergelijken.
Overigens:
Heeft iemand interesse in een CPE2?
Er zijn sterke gebruikssporen, flessen en maatbekers ontbreken, maar hij werkt nog perfect.
Ik ga nu liever dompelen dan roteren. :blink:
Tot ziens
Axel
Gast
Hallo!
Ik heb zelf nog geen ervaring met dit soort methoden, maar misschien is de Metol-2-badontwikkelaar van Barry Thornton iets voor jou? Ik ben deze ontwikkelaar zelf momenteel aan het testen (met 'normale' kantelontwikkeling) en ben er behoorlijk van onder de indruk – geweldige scherpte, goed gebruik van de gevoeligheid, korrel acceptabel (niet superfijn, maar fijner dan bijvoorbeeld bij RODINAL 1+50).
Waarom dit voor jou interessant zou kunnen zijn: er wordt telkens 4 minuten ontwikkeld in bad A en B, beweging is daarbij (vooral in bad <_<) niet zo erg van invloed, door de scheiding van ontwikkelstof en alkali blijft de ontwikkelaar vrij lang goed, en bovendien hebben de meeste films vrij vergelijkbare ontwikkeltijden.
Het recept vind je hier:
http://www.barry-thornton.co.uk/2bath.htm
Groeten
Roman
aXL
Hallo, Roman.
Ja, een tweebad is de juiste methode, zoals ik al in mijn eerste bericht schreef. In mijn "kookboek" (Verzameling fotografische recepten van Udo Raffay) staan drie recepten:
1. "naar Leitz", dus waarschijnlijk het zetmeelrecept, dat sterk lijkt op de Thornton-methode
2. D76 als tweebad
3. een hydrochinon-fenidon-recept, dat "bijzonder aan te bevelen" zou zijn
De methode van Barry Thornton lijkt daarentegen ronduit eenvoudig en overzichtelijk. Zeker het proberen waard!
Ook de ontwikkeltijden zijn "express". 3 minuten voor 120's en 4 minuten voor platen – dat laat me nog heel wat tanks over voor uitgebreid fixeren en spoelen!
Wat me nog echt hoofdbrekens bezorgt, is het uitlekken van de film na het eerste bad. Natuurlijk zou het geen probleem zijn om een tank leeg te laten lopen, maar dan kan ik de verwarming niet gebruiken, omdat die bij een lege tank door zou branden. En het is toch wel verleidelijk om de hele chemie met één druk op de knop op 22° te kunnen houden (behalve in de zomer natuurlijk!). Eens kijken of ik ÉÉN verwarmingsspiraal kan loskoppelen.
In ieder geval hartelijk dank voor deze link. Barry's site is in zijn geheel een kennisbank waar ik nog een paar uur aan ga besteden. En zijn schrijfstijl is erg onderhoudend. <_<
Groeten,
Axel
Gast
Helaas is deze man enkele maanden geleden overleden...
Ik kan ook zijn boek 'Edge of Darkness' van harte aanbevelen – een zeer interessante schrijfstijl, persoonlijke anekdotes van hoog literair niveau gecombineerd met gedegen kennis en geweldige illustraties; zijn eerste boek 'Elements' is helaas al uitverkocht.
Zijn ontwikkelaar met twee baden is inderdaad gebaseerd op het recept van Stöckler, dat hij heeft aangepast voor moderne emulsies.
Hoe lang (of kort) is de maximale uitlooptijd bij jouw machine? Ik zie dat niet als een groot probleem; indien nodig moet je bad B gewoon wat vaker verversen (als het door bad A is verontreinigd).
aXL
Ik ga mijn verkoopafdeling eens vragen naar het boek.
De cyclustijden van de machine zijn voor elke bad hetzelfde. De uitlooptijd komt dus overeen met dit interval (of 2x bij twee lege tanks achter elkaar).
Verdorie, ik bedenk me net de bleek- en kleurontwikkelaars die Thornton beschrijft... (pyrogallol).
Eindelijk snap ik de hype rond de vloeistoffen.
Het wordt tijd dat ik eindelijk eens iets ontwikkel en niet alleen maar lees. <_<
Welterusten,
Axel
Gast
Dit wijkt nu wel een beetje af van je oorspronkelijke vraag – maar met ‘kleurende’ ontwikkelaars (in het Duits worden die meestal ‘gerbende’ genoemd; ‘blekende’ zouden eerder contraproductief zijn... ;-)) – en wel niet met Thorntons DiXactol of met PMK, maar met Sandy Kings PyrocatHD – ik vergelijk daar momenteel mijn standaardfilm Fuji Neopan 400 in RODINAL 1+50, PyrocatHD en de Thornton 2-bad ontwikkelaar; inderdaad zou de PyrocatHD de belofte van de looiende ontwikkelaars waarmaken om de weergave van de hoge lichten beter over te brengen (in de hoge lichten niet zo snel te blokkeren), vooral tegenlichtopnames, mistige lichtstemmingen, enz. komen erg mooi uit. Wat betreft subjectieve scherpte/randscherpte/contrast ligt de Metol-2-bad iets voor, hij benut ook de gevoeligheid iets beter (zo'n 1/2 stop), RODINAL heeft een iets grovere korrel, verder liggen de drie vrij dicht bij elkaar.
Zijn DiXactol (dat, net als PyrocatHD, op brenzkatechine is gebaseerd, maar met glycine in plaats van fenidon als tweede stof) heeft Barry Thornton naar verluidt speciaal voor vlakkristalfilms (TMax en Delta) ontwikkeld; bij conventionele films zijn er weinig voordelen ten opzichte van de 2-bad.
aXL
Hallo, Roman.
Het begint hier langzamerhand echt spannend te worden! Ik vraag me al af of dit geen stof is voor een nieuwe thread. En ik begin me af te vragen of het onderdompelen nu echt de ultieme oplossing is, of dat ik niet eerst nog een paar alternatieve methoden had moeten uitproberen.
Mijn huidige ontwikkelingsproces is eigenlijk al heel goed afgestemd op mijn behoeften. Maar ik sta nog aan het begin van het experimenteren – en de overstap van kleinbeeld naar grootformaat zorgt ook voor nieuwe impulsen en problemen.
Aangezien je de Neopan 400 je standaardfilm noemt, ga ik ervan uit dat je meer buiten en zonder kunstlicht werkt. Mijn standaardsituatie ziet er heel anders uit:
Mijn uitgangspunten:
- Studiofotografie (mensen / naakt) met flitsinstallatie (voldoende joules voor langzame films)
- Grootformaat 9x12 (deels ook 13x18) voor veeleisende opdrachten
- Kleinbeeld voor eenvoudigere opdrachten
- Daarnaast Available Light met kleinbeeld
Waar ik tot nu toe op let:
- Toonwaarden!
- Schaduwweergave
- Scherpte (goede scherpte-indruk)
- Goede verwerkbaarheid
- Resolutie (voor kleinbeeld, verliest momenteel aan belang)
Mijn favoriete films tot nu toe (kleinbeeld):
- Maco UP 25+, gepusht naar 12 ASA
- efke 25 staat op het punt om voor het eerst getest te worden (25 ASA)
- Maco Cube 400c wordt binnenkort getest bij 6400 ASA
- Restanten van T-Max 3200 worden momenteel verwerkt bij 6400 ASA
- Ik zou me kunnen laten verleiden tot een vergelijking van Neopan 1600 met de Cube 400c, als de Neopan bij 6400 ook nog mee kan doen (korrel is bij deze gevoeligheid geen issue – het gaat om schaduwweergave en toonwaarden)
Aankomende films voor GF:
- efke 100, misschien zelfs efke 25 (bij open diafragma <_< )
- Maco Cube 400c (vanwege de beloofde perfecte vlakheid) bij 100 ASA
Mijn favoriete ontwikkelaar tot nu toe is RODINAL 1+100. De volgende lading films gaat echter in 1+200! Met een verminderd kantelritme (momenteel om de 3 minuten) haal ik het maximale compensatievermogen en de maximale randscherpte uit de combinatie.
(Even terzijde – ik geloof namelijk inmiddels dat je met 1+50 het potentieel van de oude RODINAL bij lange na niet volledig benut. :D )
Onze principiële doelstellingen zullen vergelijkbaar zijn – we streven waarschijnlijk allebei naar zo goed mogelijk kopieerbare negatieven.
Maar voor mij persoonlijk geldt nu:
Met het langgerekte RODINAL-proces krijg ik uitstekende resultaten – ten koste van zeer lange ontwikkeltijden. Met de machine kan ik RODINAL niet gebruiken, omdat het moeilijk is om voor elke doorloop zomaar 20 of 30 liter verse ontwikkelaar (namelijk RODINAL 1+200) aan te maken. (Ook al bestaat de ontwikkelaar bijna alleen uit water. :) )
Als ik met de machine wil werken, heb ik chemicaliën nodig die in de eerste plaats luchtbestendig zijn en bovendien de eigenschappen hebben die voor mij belangrijk zijn.
Als ik nu echter een proces tegenkom dat me een zichtbare stap verder brengt, maakt het me niet uit of dat in de machine werkt of niet. Het apparaat is pure luxe; voor betere kwaliteit blijf ik graag bij het handmatige proces.
Misschien maakt dat mijn huidige slingerende koers iets begrijpelijker... :blink:
Van vlakkristalfilms heb ik overigens niet veel op: ze zijn minder goed te sturen via de ontwikkelaar, hebben minder toonwaarden en zijn bovendien gevoeliger in de verwerking. Bovendien hoor je van goed geïnformeerde bronnen (Maco) nogal belastende dingen: "Afvalproduct van de ontwikkeling van kleurenfilm" en "vlakke kristallen om het zilvergehalte te kunnen verlagen". Als ik toch al camera's gebruik die minstens een kwart eeuw oud zijn, dan passen daar toch ook wel oude films in, of niet? :)
Bedankt voor de geweldige suggesties!
Axel
Gast
Nou, dan zal ik even snel mijn basisgegevens invullen:
Af en toe maak ik ook wel eens geposeerde portretten (met minimale uitrusting: een reflectorscherm gemonteerd op een oude lampvoet, waar dan 2 of 3 compacte flitsers op gericht zijn, een oud laken als achtergrond, wit karton als opvulflits), meestal met Fomapan 100 (of HP5+ of Neopan 400 – bij middenformaat heb je vanwege de scherptediepte immers een of twee stops meer nodig, en daar zit ik met mijn uitrusting een beetje op de grens), ontwikkeld in Calbe A49 1+1 (vanwege de zeer vloeiende huidtinten), soms 'Available Darkness' ;-) - d.w.z. spontane kiekjes in kunstmatig verlichte binnenruimtes – daar ben ik inmiddels bij TMax 3200 (met belichting op 3200) in A49 1+1 terechtgekomen, na lange reeksen experimenten met diverse combinaties (Delta 3200 vind ik papperig & flauw, idem alles wat in Emofin wordt ontwikkeld, Neopan 1600 bevalt me qua toonwaarden en korrel eigenlijk het beste, maar is met acceptabele schaduwweergave nooit en te nimmer te gebruiken bij 3200, zelfs bij 1600 zit dat al op de grens – maar heeft dan wel een op de een of andere manier aantrekkelijke look, een beetje in de stijl van Hollywood-glamour uit de jaren 40 (of film noir).
Ik fotografeer eigenlijk vooral landschappen, in middenformaat, met verouderde apparatuur zonder spiegelvoorontspanning (Pentacon Six), waardoor ik de kritische belichtingstijden rond 1/30 wil vermijden (juist daar is de spiegelklap duidelijk merkbaar), – daarom voornamelijk 400; korrel is geen probleem, aangezien ik nauwelijks groter maak dan 30x40 cm. Voor mij gaat het vooral om de subjectieve scherpte-indruk, om een goede detailweergave en om een evenwichtige weergave van de lichten (zodat ik bijvoorbeeld wolken niet zo sterk hoef bij te belichten).
Ik werk nu al jaren met RODINAL 1+50 als standaard (1+100 is met mijn kleine ontwikkeltanks – daar past maximaal zo'n 700 ml in – wat problematisch vanwege de minimale concentratiehoeveelheid per film; 1+75 heb ik af en toe al gebruikt, en ik vind dat mijn negatieven er nogal flauw door worden – ik heb een kleurmengkop op de vergroter, die vrij zacht licht geeft; met GF-negatieven heb je het daar natuurlijk makkelijker), daarnaast steeds weer andere dingen uitgeprobeerd (ID11 1+1 – goed voor alles te gebruiken, maar nergens uitmuntend; XTOL – voor mij te weinig scherp; Microphen – te weinig scherp, onaangename korrel; Ilfosol-S – best aardig, maar sloeg om onverklaarbare redenen plotseling om; A49 – geweldig voor portretten, voor landschappen iets te weinig randscherpte (in directe vergelijking met RODINAL)).
Ik wilde het Metol-2-bad uitproberen na het lezen van Thorntons boek, heb toen ook meteen de Pyrocat HD in de test meegenomen, omdat je er zoveel goeds over hoort (bijv. op www.unblinkingeye.com) en direct vergeleken, en ben nu tot bovenstaande conclusie gekomen dat de verschillen vrij klein zijn; ik ga nu met een gerust geweten de restvoorraad RODINAL en Pyrocat HD opmaken, en dan (vanwege de iets betere randscherpte en benutting van de gevoeligheid) bij de 2-bad blijven (voor portretten en om te pushen moet ik hier eerst ervaring mee opdoen, om te zien of ik bij A49 blijf voor deze doeleinden....)
Roman
Gast
Hallo Axel,
om terug te komen op je oorspronkelijke vraag: bij ons staat 35 liter A49 op een 1,5 meter hoge kolom (wat betekent dat het oxidatieoppervlak bovenaan klein is). Ja, een drijvend deksel is verplicht. De houdbaarheid is bij een goed filter EN CONSTANTE TOEVOEGING VAN REGENERATOR (dat wil zeggen dat het zich blijft ontwikkelen en ontwikkelen en ontwikkelen...) vrijwel onbeperkt, maar minimaal een half jaar.
We werken echter volledig handmatig.
Zelfs voor ons is een SITTE niet de moeite waard. <_<
Mirko
aXL
Hallo Roman, hallo Mirko!
Bedankt voor je gegevens, Roman. Ze zijn erg interessant!
Ik ben vergeten te vermelden dat ik 30x40 als kleinste formaat afdruk en steeds vaker met 50x60 werk. Daar bereikt zelfs langzame 35mm-film zijn grenzen – voor het perfecte resultaat zelfs al ruimschoots. (Hoewel er nog geen korrel te zien is, ontbreekt de "glans" bij zulke grote afmetingen.)
Gelukkig heb ik niet te maken met zulke harde contrasten als lucht/landschap, maar het kriebelt wel om mijn licht bewust hard op te bouwen en dat met een zachte ontwikkeling te compenseren, om een beeldindruk te creëren die met digitaal rommel niet mogelijk is. <_<
De minimale concentratiehoeveelheid bij RODINAL kun je trouwens gerust vergeten. Het enige nut is waarschijnlijk dat Agfa een paar liter meer van dat toch al goedkope spul kwijt kan. Ik werk al lang met 2,5 ml concentraat per film en heb eerder te maken met te dichte negatieven – zelfs bij verminderde agitatie. Ik ken in ieder geval geen flauwe resultaten (heb helaas ook maar een kleurenkop) – maar dat kan te maken hebben met de langzame films.
@ Mirko:
De meester laat van zich horen – eindelijk! :blink:
Je zult lachen – ik wilde precies zo'n apparaat zelf bouwen om mijn vlakfilms zonder bakje en iets veiliger te kunnen ontwikkelen. Het plan was om meerdere afvoerbuizen naast elkaar te plaatsen, die elk tot de benodigde hoogte met chemicaliën gevuld zouden worden – inclusief een dubbelbad. Maar ook vaker opnieuw beginnen (RODINAL) is bij een dergelijke werkwijze niet al te bewerkelijk.
Over de financiële haalbaarheid hoefde ik bij de douane niet na te denken – die is me namelijk zomaar in de schoot geworpen. Nu denk ik erover na of de moeite en de toch aanzienlijke benodigde ruimte de moeite waard zijn – en word ik steeds sceptischer.
Ik vrees dat dit bij mij nog wel even een onderwerp van gesprek zal blijven...
Bedankt allemaal!
Axel
