Urnes
Hallo,
kan iemand mij vertellen in welke verhouding ik het stopbad voor film en papier moet aanmaken als ik 60% azijnzuur gebruik? Hoe lang gaat deze oplossing mee? Is er een andere manier om het te maken als ik het stopbad maar één keer gebruik? Tot nu toe heb ik altijd indicatorstopbad gebruikt, maar ik kon er op korte termijn geen meer vinden. Maar ik denk dat ik wel kan leven met azijnzuur en de lagere prijs.
Groeten, Sven.
Gast
Hallo Sven,
1+20 = 3%.
Zonder indicator kun je de uitputting niet precies vaststellen. Dat hangt af van het papier en de ontwikkelaar, en van hoe goed je het laat uitlekken.
Er is wel een methode, maar die is schadelijk voor de gezondheid en daarom NIET mijn advies. (Dompel je vinger in de ontwikkelaar en wrijf je duim en wijsvinger tegen elkaar in het stopbad. Als de "zeepachtigheid/smerigheid" van de ontwikkelaar binnen enkele seconden verdwijnt en je vingers "piepen", is het stopbad nog in orde).
Groeten
Mirko
Gast
Hoi jongens,
Ik gooi de stopbad meestal altijd tegelijk met de fixeer weg. In het ergste geval gaat de ontwikkeling in de stopbad nog een beetje door, maar de fixeer stopt het proces betrouwbaar. Als die het niet meer aankan, moet je toch een nieuwe batch maken. Is het duidelijk hoe je de fixeer controleert?
Groeten
Martin
Gast
Hallo
Goedkoper en beter (omdat het bijna geurloos is) is citroenzuur. Dat is bij Schlecker of DM van het merk Heitmann (aangeboden als kalkverwijderaar) voor een spotprijs te koop. 15 gram per liter is prima (een keukenweegschaal is voldoende).
Daarnaast is er ook natriumcarbonaat (SODA), hoe zuiver weet ik niet, maar als hulpmiddel bij het uitwassen is het zeker voldoende.
Groeten, Rolf
Gast
Citroenzuur is weliswaar geurloos, maar die stinkende azijn blijft op de een of andere manier langer goed.
Ik weet niet waarom. Je zou denken dat 3% zuur gewoon 3% zuur is, maar op de een of andere manier blijft 3% stinkende azijn bijna 50% langer goed dan citroenzuur...
(Vergelijking niet gemaakt met Schlecker-poeder, maar met stopbad geurloos – op basis van citroenzuur – versus azijnzuur).
Groeten
Mirko
Urnes
Allereerst hartelijk dank aan jullie allemaal.
Ik denk dat het voor mij ook het handigst is om het stopbad samen met de Fix weg te gooien. Dat laat ik normaal gesproken hooguit vier weken staan en bij de hoeveelheid die ik maak, is het toch niet opgebruikt, maar eerder geoxideerd.
Groeten, Sven.
Gast
Sven,
De fixeer oxideert niet! Je moet de capaciteit berekenen (het aantal vierkante meter papier dat erdoorheen is gehaald).
Alleen de ontwikkelaar oxideert en laat je door zijn inwerkzaamheid zien dat hij niet meer werkt.
De fixeer laat dat niet zien en na zes maanden gaan je foto’s “bloeien”.
Dat is belangrijk!
Mirko
Urnes
Hallo Mirko,
Dat (nu begin ik er ook al aan, het lijkt erop dat mijn verleden me heeft ingehaald) met de fixeer moet je me nu nog eens uitleggen.
Ilford geeft namelijk een houdbaarheid van ongeveer een week aan voor het verdunde concentraat. Andreas Weidner schrijft in zijn workshop iets over vier weken, en dat maakt niet uit of je de fixeer nu hebt opgebruikt of niet. Ik heb zelf ook wel eens fixeer langer laten staan, dat maar weinig was gebruikt en dat op een gegeven moment de foto's niet meer goed fixeerde. Er moet toch iets gebeuren met de fixeer tijdens langere stilstandtijden. Verdampen doet het niet, dat zou me wel opgevallen zijn. :D
Aan de andere kant ben ik ook vaak nogal lui en maak ik liever nieuwe aan dan dat ik me in het zweet werk om 2,5 l van € 14 naar € 20 te verwarmen.
Groeten, Sven.
Gast
Hallo!
Ook Fix wordt na verloop van tijd ‘slecht’ – zelfs het onverdunde, ongebruikte concentraat – dat zie je dan aan troebele, melkachtig geelwitte strepen in het concentraat – geen idee wat dat is, zwavelneerslag? Misschien laat Franz hier nog iets over weten...
Gast
Ja, na verloop van tijd kan er wel wat in gaan zitten, maar het oxideert niet zoals de ontwikkelaar.
Weet je zeker dat je fixeer niet meer fixeerde omdat het te lang had gestaan?
Zou het niet kunnen dat het gewoon op was?
Wij gebruiken hier A324 uit 1987 en dat fixeert prima :D
Mirko
Urnes
Ja, ik denk inderdaad dat het niet was aangetast. Ik had er vier filmrolletjes doorheen gehaald (0,5 l) en het daarna ongeveer een half jaar laten staan; het volgende filmrolletje moest ik toen nog een keer fixeren, omdat het niet meer voldoende was – daar zaten gele strepen op. Ja! Ik heb me aan de fixeertijd gehouden. :D Sindsdien laat ik de fixeer vloeistof maximaal vier weken staan.
Groeten, Sven.
cfb_de
Nou, dan ga ik maar eens...
Roman, weet je eigenlijk wel wat je me hebt aangedaan? Ik wilde net naar bed gaan.
Ten eerste: er zitten een paar ingrediënten in de fixeer. Slechts één daarvan is het beruchte "natriumthiosulfaat" (waarover al geloofsoorlogen zijn gevoerd), of naar keuze het eveneens beruchte "ammoniumthiosulfaat" (waarover eveneens geloofsoorlogen zijn gevoerd).
Een mengsel van natriumthiosulfaat en ammoniumchloride (zoals in sommige poedervormige snelfixeermiddelen te vinden) levert niets anders op dan ammoniumthiosulfaat als je er water bij giet. En een beetje keukenzout, maar dat stoort niet.
Wat zit er nog meer in? Zoals in bijna elke echt noodzakelijke fotochemie: een of ander sulfiet. Meestal natriumsulfiet. Dat spul dient als "antioxidant". Het kan elementair zilver aantasten, waardoor het niet goed is om film/papier te lang in het fixeerbad te laten liggen. Maar daardoor bederft het mengsel niet zo snel.
Dan zitten er nog andere grappige dingen in het fixeerbad: waterontharders, pH-buffers, meestal een of andere bacteriedoder (daarin verschilt duur fixeer van goedkoop fixeer).
Zo. Hoe werkt dat nu?
- Thiosulfaat-ionen (het maakt niet uit of die nu aan ammonium of natrium hangen): die fixeren het beeld door onontwikkelde zilverhalogeniden in de vorm van een "complex" uit de emulsie op te lossen. Thiosulfaten zijn zonder uitzondering chemisch instabiel en kunnen zowel worden gereduceerd als geoxideerd. Zwavelchemie is zo'n beetje het hoofdstuk van de klassieke anorganische chemie waarin het meest gebeurt. Bovendien zijn er vervelende kleine bacteriën en schimmels voor wie thiosulfaten bijna lekkerder smaken dan een fatsoenlijke biefstuk voor de mens.
- Sulfiet-ionen: die moeten voorkomen dat het thiosulfaat weg oxideert. Helaas lossen ze echter elementair zilver weer op, wat de fixeertijd naar boven beperkt. Bovendien geldt ook hier alles zoals hierboven vanaf "zwavelchemie" tot "biefstuk".
- Waterontharders ("Calgon", "Photoplex"). Wordt nog maar zelden toegevoegd, aangezien er geen echt hard drinkwater meer bestaat. Wat tegenwoordig als "hard" wordt aangeduid, heeft hooguit hardheidsgraad 4 en vereist bij gebruik als fixeer geen speciale behandeling. Voor en na het fixeer is de situatie anders.
- Buffersubstanties: "Normale" fixeer is zuur. Aangezien de vervelende fotolaborant nu de hele tijd met chemisch besmet papier doorheen haalt, moet ervoor worden gezorgd dat het fixeerbad binnen een pH-bereik wordt gehouden waarin het betrouwbaar zijn werk doet. Er moet dus zowel rekening worden gehouden met het geval "papier direct uit de ontwikkelaar erin" als met het geval "40% azijnzuur is het allerbeste stopbad". En daar zijn buffersubstanties voor. Deze zijn meestal niet gevoelig voor oxidatie.
- Bacteriedoders: Tja. Daar hebben we een verschil tussen opa's zelfgemaakte mengsel en moderne chemie uit de merkfles. Opa gooide gewoon het thiosulfaat van zijn vertrouwen samen met sulfiet in water. Tegenwoordig willen we vloeibare concentraten kopen die ook na drie jaar nog steeds hun werk doen. En omdat we allemaal iets moeten doen tegen "Bovendien zijn er vervelende kleine" uit de paragraaf over thiosulfaat, gaat er bijvoorbeeld een "conserveermiddel" in dat "antibacterieel" is. Gewoon benzoëzuur is daar uitstekend voor geschikt en hoeft niet eens op het etiket te worden vermeld. Schimmel bestrijd je het beste met behoorlijk zure concentraten met veel sulfiet.
Conclusie: natuurlijk vergaat fixeer in de lucht of door kleine organismen, zonder enige "verontreiniging" met fotomateriaal. Helemaal zonder hulp van buitenaf. Nog erger: na verloop van tijd reageren sulfiet en thiosulfaat zelfs met elkaar. En daar kan elementaire zwavel uit voortkomen. Die neerslaat dan als een gele nevel in de vloeistof. Soms stinkt het ook naar rotte eieren, dan heeft zich waterstofsulfide gevormd. Zoals gezegd, de paragraaf over thiosulfaat, hier nu alles van "zwavelchemie" tot "gaat".
Is alles nu duidelijk?
Met vriendelijke groeten,
Franz
(In het laboratorium hebben we onze thiosulfaatmetingen meestal – tegen de regels in – beveiligd tegen bacteriële aantasting met lanthaan- of kwikverbindingen.)
Gast
Hé Franz,
bedankt voor de uitgebreide uitleg. :D
Wat echter nog steeds niet helemaal duidelijk is (en dat interesseert ons waarschijnlijk het meest): hoe lang duurt het vervalproces doorgaans in een laboratoriumomgeving zonder specifieke bacteriële besmetting?
Ik bedoel, bij sommige ontwikkelaars duurt de oxidatie maar 2 uur (sterk verdunde Lith) en andere (N113) staan maandenlang in de open schaal.
Wat de fixeer betreft, was het naar mijn mening tot nu toe altijd zo dat er geen voorzichtigheid nodig was, omdat die toch langer blijft staan dan de rest zonder dat dit problemen oplevert.
Het zou dus goed zijn om te weten of de (naar mijn mening overdreven voorzichtige) indicatie van een week voor een 1+9-oplossing daadwerkelijk zinvol is.
Groeten
Mirko
cfb_de
Hallo Mirko,
Een niet-geconserveerde thiosulfaatoplossing in het laboratorium bederft binnen een week. Met een fixeerproduct (Tetenal Superfix / Amaloco) heb ik tot nu toe, mits de flessen schoon zijn, zelfs binnen drie maanden geen problemen gehad (verdunning 1+9, resp. 1+7 voor films).
Zelfgemaakte fixeer (thiosulfaat en sulfiet, die ik meeneem op reis) hield het in het motel net twee weken vol, daarna viel er zwavel uit.
Met vriendelijke groeten,
Franz
Gast
Hoi jongens,
nog even een tip over de fixeer en de houdbaarheid:
ik heb altijd wel een filmrolletje (KB-patroon is het makkelijkst te hanteren) in de donkere kamer liggen. Voor elke serieuze sessie test ik de fixeer: een stukje film in de tang, en hup, in het fixeer. Als er binnen 15 seconden niets helder wordt (na uiterlijk een minuut helemaal helder), is de fixeer klaar om weggegooid te worden. Het kost bijna niets en is voor mij veiliger dan koffiedik met 4 of hoeveel weken, waarvan ik dan toch weer vergeten ben of ze al op zijn. En als hij fixeert, dan fixeert hij.
Groeten
Martin
