Silberblick
Hallo allemaal,
Tijdens mijn onderzoek naar de ontwikkeling van verlopen of slecht bewaarde zwart-witnegatieffilms ben ik op een aantal vragen gestuit.
Achtergrond: ik heb diverse duidelijk verlopen zwart-witnegatieffilms, variërend van Plus-X en HP5+ tot Delta 400 en 3200. Ik wil ze niet verkopen of weggooien, maar eerder gebruiken voor sfeershots en voor diverse tests, bijvoorbeeld om te kijken of ik de films zonder kreukels in mijn nieuwe roestvrijstalen spoelen kan laden.
Het is duidelijk dat een Delta 400 die 15 jaar geleden is verlopen en bij kamertemperatuur is bewaard, onvoorspelbare en in het beste geval bruikbare resultaten oplevert.
De vragen – welke factoren spelen een rol als het gaat om een zo min mogelijk sluiervormende negatievenontwikkeling:
- Ontwikkelingsmiddelen: HC110 zou volgens verschillende bronnen op het internet goed werken met verlopen films, over XTOL heb ik iets soortgelijks gelezen, voor RODINAL wordt gewaarschuwd. Zijn snelle ontwikkelaars zoals HC110 (ik denk ook aan RODINAL Special) in principe sluieronderdrukkend? Bevordert of onderdrukt een bepaalde stof in de ontwikkelaar sluiervorming? Zijn uitvullende ontwikkelaars (inclusief tweebadontwikkelaars zoals Diafine of Emofin) minder geschikt dan steiler werkende ontwikkelaars?
- Verdunning: voorbeelden D76/ID11 en XTOL geconcentreerd versus 1+1 of 1+3-verdunning, of HC110 in verschillende verdunningen
- Ontwikkelaarstemperatuur en beweging: hebben deze factoren invloed op de sluier?
Intuïtief zou ik de oude films ruim belichten (400 plus één stop, de Delta 3200 net als een 400) en ontwikkelen in een vrij steil werkende ontwikkelaar (bijvoorbeeld RODINAL Special in de standaardverdunning) met een normale ontwikkeltijd, bij ongeveer 20 °C en met normale beweging. Ik zou dankbaar zijn voor technisch onderbouwde tips, want de verbanden tussen bijvoorbeeld beweging, verdunning en de ingrediënten van de ontwikkelaar zijn mij tot nu toe een raadsel ;-)
Bedankt en veel succes met fotograferen, Georg.
Morte
Over het gebruik van een haremdoek kan ik je niets vertellen, maar wel over mijn eigen ervaringen.
Ik heb ooit een Delta 3200 gebruikt die al lang over de datum was (uit de jaren 90, geloof ik), omdat ik op dat moment geen andere film bij de hand had. Ik rekende daarbij absoluut op het ergste (dus op helemaal niets), temeer omdat ik nota bene in het invallende schemerlicht in het park aan het fotograferen was. Het resultaat was niet alleen verrassend, maar ik was er ronduit verrukt over. Ik geloof tot op de dag van vandaag dat ik met die "kapotte" film, die naast andere "artefacten" ook nog eens rimpelachtige fouten vertoonde, foto's heb gemaakt die ik met een "fatsoenlijke" film nooit zo sfeervol had kunnen krijgen. Ze leken op houtskooltekeningen enz.
?
Ik heb de 3200 Delta belicht met 800 ASA en ontwikkeld in A49 (standaard). Over de ontwikkelduur heb ik helaas geen aantekeningen meer. Ik ga er echter vrijwel zeker vanuit dat ik de tijd op het etiket heb gedeeld door de bijbehorende pull-factor voor 2 stops, dat doe ik altijd zo.
?
De negatieven (ik laat ze hier straks zien als bewerkte negatiefscans) kunnen zelfs in de donkere kamer tot zeer mooie positieven worden verwerkt, wat me toch heeft verrast.
?
Misschien helpt dit je een beetje verder. Veel plezier?!
?
[BIJLAGE NIET GEVONDEN]
[BIJLAGE NIET GEVONDEN]
Urnes
Nou, ik waag me er even aan en durf te beweren dat je de Delta 400 gewoon op de normale manier kunt belichten. Zelfs een oudere film die ik per ongeluk op 400 en 100 ASA had belicht, leverde bij mij bruikbare resultaten op. Voor de 3200 geldt iets soortgelijks in A49 bij 1000 ASA. Dus geen probleem.
Ik zou A49 eens proberen, dat spul is vrij meegaand en haalt vrijwel alle gevoeligheid eruit die erin zit. Verdunning 1+1 en dan de tijd voor de hogere gradiënt berekenen of nog eens vragen, dan ga ik even in de kelder kijken.
Groeten, Sven.
bernhardmangelsgmxde
Dat is nogal een kwestie; met de Delta heb ik daar geen ervaring mee, maar de TMAX 400 lijkt me vrij snel aan kwaliteit in te boeten (ik zou dat nog eens goed moeten bekijken; ik heb onlangs een nieuwe en een drie jaar oude TMY-2 samen ontwikkeld, en daar waren de verschillen duidelijk te zien, zonder dat ik er speciaal op moest letten).
Silberblick
Bedankt voor de tip over ATOMAL/A49!
Die heb ik niet in huis, maar ik ga hem bij mijn volgende bestelling van film en chemicaliën bestellen. Ik heb een verlopen Delta 3200 eens in Diafine geprobeerd, maar de waas was echt erg en de resultaten (in dit geval negatiefscans) bevielen me niet. Met klassieke 100-films heb ik zelden problemen gehad en die zou ik ook gewoon ontwikkelen zoals altijd.
€
Ik heb A49 nog nooit geprobeerd, in welk type ontwikkelaar-categorie valt het dan, de huidige naam suggereert dat het vergelijkbaar is met Microphen en Ultrafin SF??
Ik heb inmiddels nog eens "The Negative" geraadpleegd en daar vond ik de vermelding van kaliumbromide en benzotriazool (vroeger door Kodak waarschijnlijk verkocht als "Anti-Fog Nr. 1") als sluierverminderende bestanddelen van ontwikkelaars. Zijn er ontwikkelaars die van nature een verhoogd gehalte aan de genoemde stoffen bevatten?
Kaliumbromide lijkt goed verkrijgbaar te zijn, maar ik zou er liever niet mee experimenteren.
€
En welke invloed hebben verdunning, beweging en temperatuur? Het gaat mij niet alleen om het ontwikkelen van de resterende filmvoorraad, maar ook om het ontwikkelen van mijn kennis ;-)
€
Bedankt, Georg.
Morte
Over A49 is hier echt heel veel informatie te vinden. Het is naast RODINAL waarschijnlijk dé klassieker bij uitstek. Het geeft een evenwichtig resultaat en een fijne korrel, en is bovendien zeer geschikt voor push-/pull-ontwikkeling. Bovendien is het erg voordelig en lang houdbaar als basisoplossing.
Wolfgg
Hallo,
of een film die al lang over de datum is nog bruikbaar is, hangt vooral af van hoe goed zijn geheugen werkt, oftewel het Schwarzschild-gedrag. Voor astrofotografie had ik ooit een extreem geval: een van die speciale films van Kodak (die heette 103aO), die zelfs bij een belichtingstijd van 2 uur nog de volledige gevoeligheid had. Gevolg: dankzij dit uitstekende geheugen was de achtergrondnevel al na 1 jaar opslag (in de koelkast) ondraaglijk.
Dus vuistregel: hoe beter het Schwarzschild-gedrag, hoe hoger de achtergrondnevel naarmate de opslagtijd toeneemt (wie heeft er nu een mijn zoals Kodak destijds had voor stralingsbeschermde langdurige opslag).
Voorbeelden van films die naar mijn ervaring bijna eeuwig bewaard kunnen worden: Agfaortho, Agfapan25, Agfapan100, APX25, APX100 (originelen van Agfa)
en het tegenovergestelde, die bederven bijzonder snel: Tri-X, TMax400.
Groeten, Wolfgang
Urnes
A49 is waarschijnlijk de enige ontwikkelaar die de gevoeligheid echt verhoogt. Mirko had hem me destijds aangeraden, omdat ik op zoek was naar een vervanging voor de HC-110 toen ik van Kipp op rotatie overstapte en mijn doorvoer voor een liter HC-110 niet meer hoog genoeg was. Ik gebruik eigenlijk alleen materiaal vanaf 400 ASA en was op zoek naar iets als een "reportageontwikkelaar". Dus de nadruk ligt op het benutten van de gevoeligheid. Dat past prima. Bovendien werkt hij balancerend, dus hij kan ook goed overweg met hoge contrasten. De temperatuur ligt bij mij altijd op 21° in rotatie. Maar standontwikkeling kan ook. Een uur bij 1+2, de eerste minuut kantelen.
Nog even iets over de Delta 3200. Ik weet niet hoe je die hebt ontwikkeld. Onder normale omstandigheden levert die echter niet meer dan 1000 ASA op. Als je naar 3200 wilt, moet je wel pushen. Daarom was die voor mij nooit echt een optie, want de 400'er komt in A49, gepusht tot dezelfde waarde, beter uit.
Groeten, Sven.
Silberblick
Sven, bedankt voor de info.
Gebruik je de 1+1-verdunning voor de rotatie? En geldt de vuistregel van minimaal 100 ml concentraat per film (dus ongeacht de gebruikte verdunning) ook voor ATOMAL 49?
De Delta 3200 zou ik vandaag de dag ook niet meer kopen, ik wil zoals gezegd alleen nog even de restjes opmaken. De Neopan 1600 beviel me vroeger altijd heel goed voor foto's van zaalsporten en concerten, maar die is helaas verleden tijd en had zeker ook niet de echte 33 DIN.
Wolfgang, bedankt voor je tips. De echte 100 APX-vlakfilms hebben me ook na jaren na de houdbaarheidsdatum nooit teleurgesteld, maar langzaam raakt mijn voorraad op. Ik heb ook vertrouwen in een paar oude Orwo NP22-vlakfilms. Met verlopen Tri-X-filmpjes (320 en 400) heb ik eerlijk gezegd niet veel problemen gehad. Je vuistregel met goed Schwarzschild-gedrag = snelle sluiervorming spreekt duidelijk tegen de Acros, wat me enigszins verbaast. Maar de Acros heb ik tot nu toe ook niet overbelicht gebruikt/ontwikkeld.
Morte, bedankt! Ik heb inmiddels nog meer over de A49 gelezen (hij wordt samen met de originele ATOMAL en de oude Promicrol genoemd) en kijk al uit naar de eerste tests ermee.
PS: Ik heb het door Ansel Adams genoemde anti-sluiermiddel benzotriazol (het oude Kodak „Anti-Fog No. 1”) op internet gevonden, maar ik blijf er liever vanaf. En met kaliumbromide wil ik als leek in de scheikunde ook maar beter niet rommelen.
jochen53
Hallo,
Kaliumbromide en benzotriazool zijn ook niet slechter dan een kant-en-klare ontwikkelaar, dus wees er niet bang voor. Daarin zit bijna altijd (met uitzondering van D-76) een van deze middelen tegen sluiervorming. Ontwikkelaars die fenidon bevatten, geven meestal meer waas en zijn soms niet te remmen met KBr, waardoor het effectievere benzotriazol nodig is. Je moet er echter rekening mee houden dat naarmate de hoeveelheid toeneemt, de bruikbare gevoeligheid afneemt. Kaliumbromide wordt vaak gebruikt als een 10% oplossing (M/V) in water. De is gemakkelijker te doseren, bijvoorbeeld met een maatpipet of een wegwerpspuit. Als men bijvoorbeeld 0,1 g KBr nodig heeft, neemt men 1 ml van deze oplossing. Ook benzotriazool wordt als oplossing met verdunning gebruikt. Het is veel effectiever dan KBr en men heeft er ook veel minder van nodig, maar het is vrij slecht oplosbaar in water.
Silberblick
Bedankt, Jochen, vooral voor de opmerking over fenidon, dat nogal wat waas veroorzaakt. Goed om te weten, en daarmee weer een pluspunt voor A49.
Ik heb net het boek „Belichting und Filmentwicklung“ van Otto Beyer gekocht; daar staan vast ook wel een paar waardevolle tips over ontwikkelingsmiddelen in.
Ik ga de komende dagen mijn oude voorraad verouderde films eens doorzoeken en de ontwikkeling eerst eens proberen zonder extra antislieradditief. Het is een behoorlijk bonte mix aan films, dus het loont waarschijnlijk niet de moeite om ze allemaal afzonderlijk te testen.
Silberblick
Toevoeging: de Delta-rolfilms zijn hooguit geschikt om de filmstap te testen bij oude rolfilmachterwanden.
Een paar tests laten een vreemde textuur zien op de Delta-rolfilms (en daarbovenop een sterke sluier). De sluier alleen had ik nog wel geaccepteerd voor leuke foto's met boxcamera's, maar de textuur is vervelend.
A49 heb ik nog steeds niet geprobeerd, maar dat is slechts uitgesteld.
Bedankt aan alle tipgevers, Georg!
€
€
Delta 400 verlopen rond 2000, eerder warm bewaard, Fomadon Excel W27 (Xtol-kloon) 1+1
Renate
De textuur is afkomstig van het papier van de rolfilm. Dat is niet ongebruikelijk bij oude rolfilms van Ilford. Ik heb ook zulke negatieven. Dit komt vooral vaak voor op dagen met een hoge luchtvochtigheid. Bij mij is soms ook de tekst op de achterkant zichtbaar.
€
Met vriendelijke groeten
Renate
Silberblick
De textuur is afkomstig van het papier van de rolfilm. Dat is bij oude rolfilms van Ilford niet ongebruikelijk. Ik heb ook zulke negatieven. Dit gebeurt vooral vaak op dagen met een hoge luchtvochtigheid. Bij mij is soms ook de tekst op de achterkant zichtbaar.
€
Hartelijke groeten
Renate
Bedankt, bij mij komt de opschrift niet door. De textuur (en een nog iets sterkere sluier aan de buitenkanten van de negatieven) is voor mij al genoeg. De oude Delta-rolletjes zijn dus definitief onbruikbaar.€
Ik was weer eens positief verrast door de goede oude Agfa APX 100. Ik heb een 120-rolletje gevonden dat in mei 2002 is belicht, in Diafine ontwikkeld en de negatieven zien er op de lichttafel echt goed uit. Een HP5plus die rond dezelfde periode is belicht, was in vergelijking met de APX100 aanzienlijk meer verouderd (sluier, doffe negatieven).€
