Ulf-Benno
Beste fotovrienden!
€
Door de prijsstijging van de kleuromkeerfilms ben ik weer teruggekeerd naar mijn favoriete hobby: het ontwikkelen van zwart-witomkeerfilms. Sinds 2005, toen de Chrome-films praktisch weggegeven worden, heb ik het laten rusten, maar nu heb ik de allerlaatste ontwikkelingsset A4105 van Chemiewerk Calbe gebruikt en met groot succes enkele verouderde effke-films en de nieuwe SILVERMAX tot zeer mooie dia's ontwikkeld. Helaas is de chemische vloeistof op en ik wil de liefhebbers van zwart-wit omkeerontwikkeling vragen hoe men nu de voor omkeerontwikkeling geschikte films ontwikkelt. De keuze is groter dan ooit. Het artikel uit de zomer in „Photoklassik“ klonk veelbelovend. Er werd echter alleen verwezen naar de professionele laboratoria.
€
De films die nu verkrijgbaar zijn en als zeer goed worden beoordeeld, zijn:
SCALA, Fomapan R, SILVERMAX, CMS II, Rollei RPX 25, Rollei Retro 80S en Superpan200, CMS20, CMS20II, „Ortho 25“ en Filmotec UN 54
Met de A4105 werden ook vrij goede resultaten behaald met:
APX 100, AP25, FP4+, effke 25 en 50, Tri-X 400, „P0100“, ORWO UN32 en UN52,
€
Ik wil mijn kennis en experimenten even kort samenvatten:
€
De kern van de procedure is de eerste ontwikkeling met een zeer krachtige normale ontwikkelaar of ook papierontwikkelaar en een zacht fixeermiddel (zonder zuur), meestal kaliumrhodanide. Mijn experimenten tot nu toe tonen aan dat zelfs Dokumol 1+3 (+6 g rhodanide per liter) niet het contrast en de gevoeligheid van de originele ontwikkelaar A290 uit de genoemde ontwikkelingsset A4105 bereikt. Alleen de Fomapan R en de Orth 25 worden hiermee erg goed.
Volgens Ilford kan men in plaats van rhodanide gewoon thiosulfaat (gebruikelijk fixeerzout) gebruiken, ongeveer 8 tot 12 g/l. Verder vindt men in de literatuur ook kaliumjodide als toevoeging.
€
Het bleekmiddel kaliumdichromaat wordt nu vervangen door kaliumpermanganaat. Als zuur wordt zwavelzuur of natriumwaterstofsulfaat gebruikt. De houdbaarheid wordt verbeterd door het kalkbeschermingsmiddel M19. Ik heb nog een idee uitgeprobeerd. Als zuur gebruik ik nu azijn, de houdbaarheid is minimaal 6 weken. Gebruik alsjeblieft nooit zoutzuur, acuut vergiftigingsgevaar! De chloorlucht is verschrikkelijk.
€
Als zuiveringsmiddel wordt natriumsulfiet gebruikt. Het is echter erg zuurstofgevoelig. Maak het dus altijd aan met gekookt water, gebruik het kort en vul de fles daarna weer met water. Als alternatief geeft Ilford natriumdisulfiet aan. Dat is het zuurmiddel voor eenvoudig fixeerzout.
€
Voor de tweede belichting rol ik de film uit de bus en leg ik hem voor een tl-lamp. Dat gaat het snelst (20 sec.). Bij deze extreme lichtsterkte wordt de film al zwart vóór de tweede ontwikkeling. Op deze manier kunnen onderontwikkelde films worden gered. Voor de tweede ontwikkeling en het fixeren gebruik ik de chemicaliën uit de fotopapierverwerking
€
Ik zou het leuk vinden als alle gebruikers van zwart-wit omkeerontwikkelaars zich zouden melden. Misschien kunnen we de chemische industrie en de fotohandel ertoe bewegen om weer zo'n hoogwaardig product als de A4105 aan te bieden. De receptuur is twee keer gepubliceerd bij Fotokinoverlag met zeer uitgebreide aanwijzingen en toelichtingen. Ook wordt er ingegaan op kaliumpermanganaat. Indien nodig kan ik kopieën daarvan op het forum plaatsen.
€
Met vriendelijke groeten
€
Ulf-Benno
AchimBauer
Hallo Ulf-Benno,
Ik heb maar twee keer SW-dia's ontwikkeld, jaren geleden, maar ik heb me onlangs weer eens een beetje in het onderwerp verdiept.
De meeste informatie vind je op forums over smalfilm, en ook heel veel recepten.
Groeten, Achim
TiMo
Hallo Ulf-Benno,
Ik heb geloof ik gehoord dat er in de nabije toekomst iets beschikbaar zal komen.
?
Groeten
Tim
AchimBauer
Hallo Timo, hallo Ulf-Benno,
?
Ik heb ook wat geruchten gehoord, maar wat er zou komen, zou een omgekeerde transactie voor effecten zijn.
?
Groeten, Achim
Renate
Hallo,
Klaus Wehner heeft op de Photokina een omkeerset gepresenteerd die zowel voor papier als voor film werkt. Ik weet dat hij van plan is om de set chemicaliën op de markt te brengen, maar ik weet niet wanneer dat zal gebeuren.
Onder het onderwerp: [size=4]"Analoge vergroting van zwart-witdia's[/size]" heeft hij hier kort iets over gezegd.
Met vriendelijke groeten,
Renate
HGR
Hallo,
Ook ik wacht al op de omkeerset van Klaus Wehner! Ik heb de films al belicht, nu ben ik bezig met het verzamelen van de benodigde spullen.
Daarover heb ik een vraag die me op dit moment bezighoudt.
Ik kan rolfilms het beste op de roestvrijstalen spoelen van Kindermann spoelen, maar die zijn waarschijnlijk niet geschikt voor dubbele belichting, toch?
Ik heb nog witte spoelen van ondoorzichtig plastic, zijn die geschikt?
Daarnaast heb ik nog een grote Jobospoel van doorzichtig plastic; die zou waarschijnlijk wel werken, maar het opwinden van rolfilms
is voor mij erg lastig met deze logge spoel, vooral omdat deze bedoeld is voor twee rolfilms achter elkaar.
Heeft iemand een beter idee?
Met vriendelijke groeten
Hans-Gerd
jochen53
Hallo,
In principe is er naast dubbele belichting ook de mogelijkheid van chemische omkering door middel van een omkeerbad; dit is een speciaal reductiemiddel dat het nog niet ontwikkelde en gebleekte zilverhalogenide volledig zwart maakt. Bijvoorbeeld Kodak FD-70 met 2-thiobarbituurzuur en natriumdithioniet. Ik weet niet of de heer Wehner met dubbele belichting of chemische omkering werkt.
Ulf-Benno
Hartelijk dank voor de reacties.
€
De ontwikkelingsset A4105 is dus ook zeer geschikt voor fotopapier. De afdrukken hebben het juiste contrast voor de zwart-witdia. De foto’s zijn echter geelachtig-bruinachtig en er is een zekere lelijke papierstructuur zichtbaar, die waarschijnlijk per papiersoort verschilt. Met PE-papier zou het beter moeten zijn. Het verbruik aan chemicaliën is enorm en daarom kan men het alleen in uitzonderlijke gevallen aanbevelen.
€
De smalfilmforums zijn natuurlijk het eerste aanspreekpunt voor wie advies zoekt. De smalfilmer heeft echter minder keuze aan films. Meestal is het Fomapan R en TriX-400. Beide films zijn niet veeleisend bij het ontwikkelen, maar ook niet zo briljant. De originele ontwikkelaar Foma LQR is weliswaar zeer geschikt voor de Fomapan R, maar hij is zo kort houdbaar dat men de fles in één keer moet opmaken. Mocht de concentraatfles de houdbaarheidsdatum naderen, dan moet men eerst een test doen. Deze ontwikkelaar is naar mijn mening ongeschikt voor amateurs. Andere ontwikkelaars dan de genoemde A290 brengen de schittering niet.
€
Het eenvoudigste zou zijn als iemand een kant-en-klare ontwikkelaar zou ontdekken die je eenvoudig tot omkeerontwikkelaar kunt ombouwen (door toevoegingen). Het bleekbad is verkrijgbaar bij de apotheek, het zuur in de supermarkt en het sulfiet staat ook bij onze gastheer vermeld als toevoeging voor Polaroid- en lith-ontwikkeling. Daarmee zou de drempel voor omkeerders veel lager liggen en zou de omzet met deze hoogwaardige films stijgen.
€
De ontwikkelingsset van het laboratorium Klaus Wehner wordt ongetwijfeld een sterk geoptimaliseerde, meerdelige chemikalieset die aan alle milieueisen voldoet en mogelijk beginners afschrikt.
€
Overigens is het herbelichten van alle films in het blikje geen probleem. Als je de film er niet uit wilt halen, leg je gewoon een lichte handlamp (uit de autogarage) op de geopende doos en wacht je 15 minuten, bij zeer strak gewikkelde merken misschien 30 minuten. Dat is altijd voldoende, ook als de spoelen niet van doorzichtig plastic zijn.
€
Met vriendelijke groeten
Ulf-Benno
€
€
haeberlein
Ik ontwikkel alles met Dokumol in een verhouding van 1+9 met kaliumthiocyanaat en
kaliumjodide, evenals een bleekbad op basis van kaliumdichromaat. Voor de nabehandeling gebruik ik ook Dokumol, maar zonder toevoegingen. Voor de CHSII heb ik 8 minuten eerste ontwikkeling, voor de AGFA SCALA heb je al 16 minuten nodig. Ik heb hiermee al mijn smalfilm en 35mm-film ontwikkeld en doe dat nog steeds.
€
Oh ja, de tweede belichting doe ik met een 500W-lamp gedurende ca. 2 minuten. Dat is ruim voldoende.
€
Groeten, Rene
HGR
Hartelijk dank voor de tips over dubbele belichting. Maar dan heb ik natuurlijk nog een vraag:
?
Kan men bij dubbele belichting ook te ver gaan, dus overbelichten?
?
Alvast hartelijk dank
?
Hans-Gerd
haeberlein
Nee, daar kun je niet overbelichten. Ik doe alles al in het licht na het bleekbad en er is nog nooit iets misgegaan.<B>"Omgekeerde belichting. </B>Het na het bleken overgebleven, dus oorspronkelijk onbelichte zilverhalogenide wordt nu volledig belicht."
€
Lees eens het artikel van Friedemann Wachsmut door. Het is weliswaar gericht op smalfilm, maar identiek aan 35 mm-film of rolfilms.
€
http://www.filmkorn.org/selbstentwicklung-tipps-aus-der-praxis/
€
€
Rene
KlausWehner
Ik heb de nieuwe chemiekit voor omgekeerde ontwikkeling zo samengesteld dat deze veilig, eenvoudig en probleemloos in gebruik is.
Inmiddels heb ik al enige feedback van gebruikers ontvangen. Ik heb deze ervaringen geëvalueerd en geprobeerd de suggesties voor verbetering direct door te voeren.
€
Mijn chemie is een eigen ontwikkeling en verschilt op belangrijke punten van de bekende standaardformules.
Wat voor mij altijd bijzonder belangrijk is: de veiligheid van de gebruiker.
Typische probleemstoffen zoals kaliumdichromaat of kaliumthiocyanaat zitten niet in mijn chemie.
Na een korte inwerkperiode kan elke gebruiker een constant hoge beeldkwaliteit bereiken, die duidelijk boven de kwaliteit van de standaardbenaderingen ligt.
De chemiekit bestaat uit 4 vloeibare concentraten. Een tweede belichting zorgt voor de omkering (dat is economisch en ecologisch zinvol: het bespaart chemie).
Een opvallende eigenschap van deze nieuwe chemie is zeker de hoge maximale dichtheid die hiermee kan worden bereikt.
(Een hoge maximale dichtheid is een voorwaarde voor een schitterend projectiebeeld en zorgt voor een scherpere indruk).
€
Op de Photokina 2014 en tijdens het 5e fineartforum in Paderborn heb ik de chemie al gepresenteerd.
Vragen beantwoord ik graag (mogelijk met enige vertraging vanwege mijn huidige werkdruk).
€
Wie al ervaring heeft met omgekeerde ontwikkeling (bij voorkeur met rotatieontwikkeling) en bereid is mij een kort ervaringsverslag te geven, kan bij mij een testset met chemicaliën krijgen.
Aanvragen via privébericht. Ik vraag echter om enig geduld.
€
Hartelijke groeten uit Paderborn
Klaus
€
haeberlein
Dat kan ik bevestigen. De chemie tussen Klaus en de anderen klopt goed. Ik heb het ook al mogen testen.
€
Rene
KlausWehner
Bedankt, Rene, voor je reactie!
€
Tot nu toe heb ik mijn chemicaliën vooral voor dia’s geoptimaliseerd.
Bij smalfilm ligt de nadruk iets anders (dat heb ik van Rene geleerd).
In principe zou ik de chemie graag ook voor smalfilmtoepassingen willen optimaliseren.
Ik weet echter te weinig over de bijzonderheden bij de verwerking van smalfilm.
€
Mijn chemie is tot nu toe geoptimaliseerd voor de verwerking van zwart-witdia's (bij voorkeur in rotatieontwikkeling).
Aanbevolen films: Adox CHS 100 II (belangrijk: uitsluitend 200 of 400 ASA)
ADOX SILVERMAX (200 ASA) en Agfa SCALA (200 ASA)
Dat wilde ik nog even toevoegen.
€
Hartelijke groeten
Klaus
GeorgSch
Hallo meneer Wehner,
waar kan men uw chemicaliën kopen?
Met vriendelijke groeten, Georg
KlausWehner
De chemie is momenteel alleen bij mij beschikbaar.
Het is nog een testversie.
Je kunt me bereiken via: [url=mailto:klaus.wehner@web.de]klaus.wehner@web.de[/url]
€
Hartelijke groeten uit Paderborn
Klaus
€
AchimBauer
Hallo Ulf - Benno,
?
Ik moet vandaag helaas wat stomme documenten bij elkaar zoeken; het heeft helemaal niets met fotografie te maken, en ook niet met mijn hobby.
Daarvoor heb ik mijn oude, gehavende internetcomputer aangezet om gegevens te zoeken, en terwijl ik door Mijn documenten blader, open ik een PDF zonder naam.
Zou dit de documenten zijn die ik zoek?
Nee, het is een handleiding van Ilford voor het omkeerontwikkelen van films,?
Ze gebruiken voor de eerste ontwikkeling Bromophen 1+1 of PQ Universal 1+5 met 8 tot 12 g natriumthiosulfaat.
Het bleken gebeurt met kaliumpermanganaat en zwavelzuur en de ontwikkeling in Bromophen 2.
Kijk maar eens op de website van Ilford.
Ik ga verder met het zoeken naar mijn documenten
?
Groeten, Achim
jochen53
Hallo Achim,
In dit recept wordt natriumthiosulfaat gebruikt in plaats van kaliumthiocyanaat; dat is makkelijker verkrijgbaar en goedkoper. Het bleekmiddel is het typische alternatief voor kaliumpermanganaat/zwavelzuur-dichromaat, dat vaak problemen oplevert en maar kort houdbaar is. De moderne kennis over het stabiliseren van het permanganaatbad ontbreekt hier.
KlausWehner
Uiteindelijk lijken alle omkeerformules op elkaar, met slechts kleine variaties.
Waarom dat zo is, wordt ook hier op het forum duidelijk: iedereen neemt een beproefd recept over en geeft dat vervolgens op dezelfde manier weer door.
€
Toen ik me ongeveer 25 jaar geleden in dit onderwerp verdiepte, heb ik een andere weg ingeslagen.
Het uitgangspunt was dat ik ontevreden was over alle zwart-witdia's.
Vervolgens heb ik nagedacht over welke eigenschappen een optimale zwart-witdia zou moeten hebben.
Op basis van deze eigen specificaties heb ik een geheel eigen proces ontwikkeld: het "omkeerproces volgens Wehner".
€
Ik heb het probleem dus vanaf het eindresultaat bekeken, en ik denk dat dat het wezenlijke verschil is.
Het kwaliteitsvoordeel van de dia's is zichtbaar, meetbaar en wordt tegenwoordig door niemand meer serieus in twijfel getrokken.
€
De nieuwe chemiekit is gebaseerd op mijn omkeerproces volgens Wehner.
Ook hiermee kan een aanzienlijk betere kwaliteit worden bereikt dan met de standaardprocessen, mits men zich aan de richtlijnen houdt.
€
Hartelijke groeten uit Paderborn
Klaus
mattes
Ik ben blij dat iemand de moeite neemt om een zwart-wit omkeerfilm-set te ontwikkelen.
Ik ben begonnen met de Tetenal-set. Toen die niet meer verkrijgbaar was, heb ik met het Ilford-recept gewerkt en natuurlijk ook met de Fomachemie. Ik heb alles meegemaakt, van totale mislukkingen tot uitstekende resultaten.
Het bleek- en spoelbad was voor mij het kritieke punt. De filmemulsies zijn niet geschikt voor langdurig contact met water; ik had na de ontwikkeling een film in een waterbad vergeten en na amper 2 uur kon men een emulsieoverdracht uitvoeren. Men moet de tijden kort en de temperaturen laag houden. Films zoals de Skala en R100 zijn voor dit proces bedoeld; verkeersbewakingsfilms verdragen hoge temperaturen.
Bij normale zwart-witnegatieffilms moet men op alles rekenen.
