Neutrino
Na wat experimenteren is de Kodak X-TOL mijn standaard filmontwikkelaar geworden. Hij heeft een echte fijne korrel en benut bovendien de gevoeligheid goed.
€
Wat ik nu nog zoek, zijn twee of drie alternatieve ontwikkelaars op basis van de volgende criteria:
€
1.) Nog een allround ontwikkelaar, die echter de korrel iets meer mag benadrukken in vergelijking met de X-TOL, een uitstekende randscherpte heeft en zeer evenwichtig werkt. De nominale gevoeligheid van de film moet worden bereikt. Het concentraat of de stamoplossing moet lang houdbaar zijn. Minstens 1 jaar. Met "de korrel iets meer benadrukken" bedoel ik echter geen RODINAL-steenwoestijnen. Dat is mij te extreem! Met een scherpe, maar nog steeds vrij fijne korrel kan ik echter wel leven en vind ik dat voor bepaalde beeldmotieven zeer voordelig. Wat kunnen jullie aanbevelen, rekening houdend met de eerder genoemde punten?
€
2.) Een extreme fijnkorrelontwikkelaar, die nog fijner werkt dan X-TOL. Een diafragmaverlies van 1 stop of zelfs meer neem ik graag voor lief. De foto mag niet vervaagd zijn, maar als hij niet helemaal zo scherp is, is dat geen probleem. Houdbaarheid speelt ook niet zo'n grote rol. Ik denk natuurlijk meteen aan Perceptol, CG512 en HRX. Maar zijn die echt nog fijner dan X-TOL? Ik heb al vaker gelezen dat Perceptol niet veel meer presteert dan X-TOL. Van de nieuwe, veelgeprezen HRX van Spur heb ik vergelijkingsfoto's gezien, waarbij ik eigenlijk helemaal geen verschil met een ID-11 heb opgemerkt. Is er dan nog iets anders of is X-TOL eigenlijk al het maximum?
€
3.) Een goede push-pull-ontwikkelaar. Daarvoor overweeg ik de Spur Ultraspeed Vario. Heeft iemand hier al ervaring mee?
€
€
Ik zou het bijzonder op prijs stellen als iemand mij hier kan helpen die ook X-TOL gebruikt of eerder heeft gebruikt en een vergelijking kan maken met andere ontwikkelaars die aan de bovenstaande criteria voldoen. Ik kan me een vergelijking het beste voorstellen op basis van de X-TOL. Toch ben ik natuurlijk ook blij met elke opmerking en tip van niet-XTOL-gebruikers!
grommi
Rodinal-woestijnen? Heb je de wel eens geprobeerd bij 16 – max. 18 °C? En Xtol is toch ook een uitstekende push-ontwikkelaar. Die kun je toch ook prima doseren met de verdunning. Als het iets duurder mag zijn, is Emofin een uitstekende push-ontwikkelaar die ik uit eigen ervaring kan aanbevelen.
€
Maar naar mijn mening heb je behalve Xtol en RODINAL niets anders nodig. Tenzij je zin hebt om zelf te mixen: Caffenol-C, Parodinal, Mytol, Beutler, D23 .....
bernhardmangelsgmxde
Als berouwvolle terugkeerder naar Xtol: blijf er gewoon bij!
RODINAL kun je natuurlijk eens uitproberen, een klassieker, als je echt iets anders wilt. Een andere allrounder (en een van de klassiekers) zou D76 zijn. Een jaar is naar mijn ervaring geen probleem voor de basisoplossing (bij Xtol tot nu toe bij mij ook niet, aangemaakt in gedemineraliseerd water en bewaard in goed gevulde apothekersflessen). Dat RODINAL bij 16° een fijne korrel zou hebben, heb ik al van verschillende kanten gehoord... maar bij mij is dat niet het geval. APX 400 (Leverkusen) werd er bij mij al behoorlijk korrelig van.
piu58
> APX 400 (Leverkusen) werd hierdoor al behoorlijk korrelig.
€
RODINAL vergeeft overontwikkeling niet. Als je met alle macht probeert een bepaalde gevoeligheid te bereiken die je in je hoofd hebt, word je gestraft met korrel.
€
Er zijn maar weinig films waarmee RODINAL, mits correct toegepast, niet goed samenwerkt. Het probleem is dan meestal de uitwerking van de hoge lichten, die niet onder controle te houden is.
€
Richard Henry (
http://www.amazon.de/Controls-Black-And-White-Photography-Richard-Henry/dp/0240517881?) heeft RODINAL met andere ontwikkelaars vergeleken. De korrel is binnen de meetnauwkeurigheid niet hoger. Door de sterke scherpte is de korrel echter beter zichtbaar.
michael-kielgmxnet
Wat betreft 1) zouden de volgende geschikt kunnen zijn:
Moersch efd: levert scherpe beelden op met een matige korrel en een goede benutting van de gevoeligheid.
Rollei RHS: goede allround compensatieontwikkelaar, matige korrel
?
Wat betreft 2) kan ik uit eigen ervaring alleen ATOMAL aanbevelen. Of je daarmee een nog fijnere korrel kunt bereiken dan met Xtol, kan ik echter niet zeggen.
Wolf_XL
...de Rollei RHS zou ik zo snel mogelijk aan de kant zetten – die reageert uiterst gevoelig op de waterkwaliteit en is verder ook nogal humeurig...
€
Maar goed, wat je je daar voorstelt, gaat niet werken.
€
Ontwikkelaar X produceert niet bij elke film dezelfde grove korrel en randscherpte, ontwikkelaar Y benut niet bij elke film de nominale gevoeligheid en ook ontwikkelaar Z zal niet elke film in dezelfde mate kunnen pushen...
Gast
Hallo,
Ik zou ook bij Xtol blijven.
De verdunning is goed te regelen. Onverdund zeer fijne korrel tot 1+3 voor een hoge scherpte.
Kan hij ook goed worden gepusht? :
http://www.joerg-bergs.de/kodak-xtol-praxisbericht-in-dritter-auflage/
€
Ad 1.)? - Dat leest als de beschrijving van SPUR SD2525 :
http://spur-photo.com/spur-qualitaetsentwickler/
€
Persoonlijk kom ik eigenlijk steeds weer terug bij Kodak D-76 (of Ilford ID-11).
Met een iets grovere korrel in vergelijking met Xtol zorgt het in de 1+1 verdunning ervoor dat alle films goed worden ontwikkeld.
€
Groeten
Wolfgang
€
€
Groeten
Wolfgang
piu58
> De Rollei RHS zou ik zo snel mogelijk aan de kant zetten
Ik gebruik hem graag (RHS DC), hij werkt prima. Ik heb geen problemen met de waterkwaliteit of de houdbaarheid.
Ik gebruik hem als eenmalige ontwikkelaar.
HenningH
Vereiste 1 doet ook sterk denken aan Neofin.
Wolf_XL
... dat geloof ik je graag – mijn ervaringen met deze ontwikkelaar zijn helaas nogal wisselend. Bij sommige films leverde de RHS absoluut onberispelijke resultaten op – bij andere films daarentegen niet. Een Rollei Superpan 200 bijvoorbeeld heb ik – ondanks correspondentie met de heer Schröder – in de RHS niet eens in de buurt van bevredigend ontwikkeld gekregen. Op basis van deze ervaring kan ik de RHS gewoonweg niet algemeen aanbevelen...
piu58
> Rollei Superpan 200 bijvoorbeeld heb ik … bij RHS lang niet naar tevredenheid laten ontwikkelen
?
Met een belichting op 100 ASA, RHS-DC 1+15, 6 minuten.
Quinquaginta
Hallo Neutrino,
?
ad 1):
Er is een ontwikkelaar die bijna 100% aan je eisen voldoet: ADOX FX-39.
?
ad 2):
Je hebt niet vermeld of je XTOL als concentraat of in verdunning gebruikt. Dat maakt bij XTOL wel degelijk een verschil wat betreft fijne korrel en scherpte.
Als je het als concentraat gebruikt, zul je in een directe vergelijking slechts minimale verschillen zien met andere zeer fijnkorrelig werkende ontwikkelaars zoals ATOMAL, RLS en HRX.
Het belangrijkste verschil kan echter zijn dat je bij sommige ontwikkelaars naast de zeer fijne korrel ook een zeer goede contourscherpte krijgt. En die is dan beter dan bij XTOL-moederoplossing of 1+1, 1+2.
Kandidaten hiervoor zijn bijvoorbeeld CG512/RLS en HRX. Waarbij ik vanwege het bij de meeste films iets betere benutten van de gevoeligheid en de betere houdbaarheid HRX zou aanraden.
En een belangrijk aspect mag niet over het hoofd worden gezien:
Welke karakteristieke kromme wil je hebben?
Wat dit betreft verschillen filmontwikkelaarcombinaties namelijk soms behoorlijk van elkaar.
En deze verschillen zijn vaak relevanter in de praktijk dan verschillen in korrel en scherpte.
Maar aangezien dit ook afhangt van de individuele verwerking (temperatuur, roerritme, type bus), moet je dit zelf uitproberen.
?
BG,
Henning
Quinquaginta
?
Hallo Uwe,
?
daar moet ik meneer Henry toch duidelijk tegenspreken. De korreligheid is bij RODINAL hoger dan bij de meeste andere standaardontwikkelaars.
Ik heb de afgelopen decennia met meer dan 30 verschillende zwart-witfilmontwikkelaars gewerkt.
De meeste daarvan heb ik systematisch getest en in vergelijkende tests onderworpen, natuurlijk ook RODINAL (dat ik voor bepaalde toepassingen ook in mijn dagelijkse praktijk gebruik).
Je bewijst nog dat RODINAL, noch de (potentiële) gebruikers een dienst doen door RODINAL eigenschappen toe te schrijven die het absoluut niet heeft.
En fijne korrel is nu zeker niet zijn sterkste punt, als je het vergelijkt met andere standaardontwikkelaars zoals D76, ID11, XTOL, Ultrafin, ADX-II, DD-X, HRX, Promicrol enz.
De voordelen van RODINAL/ADONAL zijn
- zeer eenvoudige hantering
- zeer goede houdbaarheid
- zeer goede subjectieve scherpte-indruk bij kleine en middelgrote vergrotingsschalen
- in de verdunning vrij goed af te stemmen op film en contrastverhoudingen
- zeer voordelig
- bij bepaalde films geschikt voor standontwikkeling.
?
Nog even een toelichting op de scherpte-indruk: objectief gezien heeft RODINAL vanwege de grovere korrel zelfs een slechtere randscherpte dan ontwikkelaars zoals HRX, ADX-II of CG512, die zijn ontworpen voor een fijne korrel en hoge scherpte.
De randen zijn bij RODINAL sterker "uitgevaagd", ongelijkmatiger. Objectief gezien onscherper.
Dat zie je bij zeer sterke vergrotingen in de afdruk, of extreem duidelijk bij vergelijkende opnames onder de microscoop.?
Bij kleine tot gemiddelde vergrotingsschalen in de afdruk lijken RODINAL-opnames door het Eberhard-effect echter subjectief mooi scherp.
Hetzelfde geldt in principe ook voor Neofin Blau en Adox FX-39, waarbij deze bij de meeste films nog een fijne korrel hebben en objectief iets meer scherpte hebben dan RODINAL.
?
BG,
Henning
Neutrino
Hallo allemaal,
sorry, ik heb tot nu toe helaas niet kunnen reageren, omdat ik een paar dagen op vakantie was. Hartelijk dank voor alle reacties.
€
Mijn huidige tweede ontwikkelaar volgens vereiste 1.) was/is de ADOX ADX. De houdbaarheid is uitstekend. Die staat bij mij al zo’n twee jaar open zonder beschermgas, is nu nog ongeveer halfvol en ontwikkelt nog steeds. De korrel en scherpte zijn ongeveer zoals ik het me voorstel. Hij geeft me echter grote problemen met een van mijn favoriete films, de T-MAX 400. De randen van de film (of het nu 120 of 135 is) worden bruin en soms ontstaan er ook vreemde "bellen". Het midden van de film is helemaal in orde, maar ongeveer 10% aan de boven- en onderkant van het beeld is hierdoor aangetast. Dat is dan logischerwijs ook te zien op de positieven. Met geen enkele andere ontwikkelaar is mij dit tot nu toe overkomen. Alle andere mogelijke oorzaken, zoals bijvoorbeeld te kort fixeren bij de T-MAX-films, kan ik uitsluiten. Het moet aan de ontwikkelaar liggen. De ADX is immers nauw verwant aan de SD2525 van Spur. In de beschrijving daarvan staat een waarschuwing voor bruinkleuring van de gelatine, maar dan bij de Tri-X. Kan dat bij de ADX iets soortgelijks zijn? Kent iemand deze fout? Er schijnt nu een nieuwe versie van de ADX te zijn. Is deze fout daar misschien verholpen?
€
Even kort over RODINAL: hoewel ik het zelf nog nooit heb geprobeerd, heb ik gewoon een zekere afkeer van RODINAL. Dat komt zeker deels door de vele voorbeeldfoto's met extreme korrel die ik op internet heb gezien, maar het kan ook zijn dat een bijkomende factor is dat iedereen het gebruikt en het naar mijn mening te veel als wondermiddel wordt aangeprezen. Hoe dan ook, ook al werkt het bij lagere temperaturen fijner, we zullen waarschijnlijk geen vrienden worden. Als ik de ontwikkelaar zou aanschaffen, komt daar zeker nog de self-fulfilling prophecy bij en wordt het zeker niets
€
Quinquaginta,
Bij de X-TOL heb ik tot nu toe altijd in de verdunning 1:1 gewerkt. Volgens Kodak zou bij Stock de korrel nog een klein beetje fijner zijn en het benutten van de gevoeligheid iets slechter. Zoals ik het nu begrijp, valt er qua fijne korrel dus niet veel meer te halen en vormt HRX, CG512, samen met X-TOL zo'n beetje het optimum? Je bedoelt nu echter dat de randscherpte bij ongeveer dezelfde korrel mogelijk beter is dan bij X-TOL? Ik hoop dat ik het nu goed heb begrepen.
€
Over de karakteristieke kromme heb ik bewust niets geschreven, omdat ik daar eerlijk gezegd nog niet echt verstand van heb. Ik begrijp in theorie wel wat het betekent, maar op het negatief of positief zou ik daar waarschijnlijk nog geen verschillen kunnen zien. Ik kan nu hooguit op lekenniveau uitdrukken wat mijn voorkeur zou hebben: de middentonen zouden vrij lineair moeten stijgen en de hoge lichten zacht moeten worden afgebogen. Een plotselinge blokkering van de hoge lichten, zoals bij een digitale camera, zou ik niet zo geweldig vinden.
€
Ik heb ook al aan de FX39 gedacht. Klinkt in ieder geval erg interessant. Als hij minder klontert dan RODINAL, is dat voor mij denk ik echt een aanrader. Heb je daar zelf ervaring mee?
€
€
Bestaat de RHS eigenlijk nog wel? Op Maco kan ik hem niet meer vinden. Of is dat nu de Supergrain? Wat valt er eigenlijk te zeggen over die Champion Promicrol? Er zijn er immers nogal wat die die gebruiken. Die klinkt in de beschrijving in ieder geval vergelijkbaar met de FX39.
piu58
> Ik ben het echter wel degelijk oneens met de heer Henry. De korreligheid is bij RODINAL groter dan bij de meeste andere standaardontwikkelaars.
?
?
Voordat je hem tegenspreekt: heb je dit gelezen? Hij heeft het gemeten, niet visueel beoordeeld.
?
RODINAL neigt naar sterke korrel bij overontwikkeling, sterker dan andere ontwikkelaars. Dit kan een persoonlijke ervaring verklaren. Vooral als men meer gevoeligheid uit de combinatie wil halen dan deze biedt.
Quinquaginta
Quinquaginta,
Bij X-TOL heb ik tot nu toe altijd met een verdunning van 1:1 gewerkt. Volgens Kodak zou de korrel bij Stock nog iets fijner zijn en zou de gevoeligheid iets minder goed benut worden. Zoals ik het nu begrijp, valt er qua fijne korrel dus niet veel meer te winnen en vormt HRX, CG512, in combinatie met X-TOL zo'n beetje het optimum? Maar bedoel je nu dat de randscherpte bij ongeveer dezelfde korrel mogelijk beter is dan bij X-TOL? Ik hoop dat ik het nu goed heb begrepen.
€
Over de karakteristieke kromme heb ik bewust niets geschreven, omdat ik daar eerlijk gezegd nog niet echt verstand van heb. Ik begrijp in theorie wel wat het betekent, maar op het negatief of positief zou ik daar waarschijnlijk nog geen verschillen kunnen zien. Ik kan nu hooguit op lekenniveau uitdrukken wat mijn voorkeur zou hebben: de middentonen zouden vrij lineair moeten stijgen en de hoge lichten zachtjes moeten worden afgebogen. Een plotselinge blokkering van de hoge lichten, zoals bij een digitale camera, zou ik niet zo geweldig vinden.
€
Ik heb ook al aan de FX39 gedacht. Klinkt in ieder geval erg interessant. Als hij minder klontert dan RODINAL, is dat voor mij denk ik echt een aanrader. Heb je er zelf ervaring mee?
€
€
Hallo Neutrino,
€
ja, de randscherpte is bij HRX + Co. nog iets beter dan bij XTOL 1+1.
Aangezien je veel waarde hecht aan een fijne korrel: de korrel in het eindresultaat wordt voor 85-95% bepaald door de gekozen film, de rest door de ontwikkelaar en de verwerkingstechniek. Via de keuze van de film bereik je dus veel meer bij deze parameter dan via de keuze van de ontwikkelaar.
€
Karakteristieke kromme: het door jou beschreven / gewenste verloop is typisch voor een zogenaamde "balansontwikkelaar".
De ADOX FX-39 vertoont bijvoorbeeld met de meeste films precies dit verloop.
En ja, ik heb zelf ervaring met deze ontwikkelaar.
Ik geef in principe alleen commentaar op producten die ik zelf heb gebruikt en getest. Als ik iets zelf niet heb gebruikt, houd ik mijn mond.
€
Hallo Uwe,
€
ik heb zelf intensief gemeten en getest. Ik heb hier ontzettend veel testresultaten en voorbeeldfoto's. Als we elkaar de volgende keer zien, neem ik er graag een paar mee. Je zult de verschillen meteen zien.
€
Groeten,
Henning
piu58
> Je zult het verschil meteen zien
?
Dat betwijfel ik zeker niet, en ook Henry merkt dat op. Het komt echter niet door de grovere korrel, maar door de scherpte van de korrel. En die scherpe korrel heeft ook een esthetische aantrekkingskracht. Een zichtbare, modderige korrel is in mijn ogen een smet, terwijl een zichtbare korrel die lijkt op gestrooid zand de boodschap van de foto kan versterken (natuurlijk niet bij elk motief).
?
Korreligheid en RODINAL worden overschat. Ik heb nog strategische voorraden APX 100, die heel goed samenwerkt met RODINAL. De korrel is niet opdringerig. Ook de Kentmere-films verdragen deze ontwikkelaar goed. Er kunnen combinaties zijn die minder goed samengaan.
Quinquaginta
> Je zult het verschil meteen zien
?
Dat betwijfel ik zeker niet, en ook Henry merkt dat op. Het komt echter niet door de grovere korrel, maar door de scherpte van de korrel. En die scherpe korrel heeft ook een esthetische aantrekkingskracht. Een zichtbare, modderige korrel is in mijn ogen een smet, maar een zichtbare korrel die lijkt op gestrooid zand kan de boodschap van de foto versterken (natuurlijk niet bij elk motief).
?
Korrel en RODINAL worden overschat. Ik heb nog strategische voorraden APX 100, die heel goed samenwerkt met RODINAL. De korrel is niet opdringerig. Ook de Kentmere-films verdragen deze ontwikkelaar goed. Er kunnen combinaties zijn die minder goed samengaan.
?
Hoi Uwe,
?
nee, het is echt vanwege de iets
grovere korrel. Dat is bijvoorbeeld ook metingen heel duidelijk te zien in de resolutietests, waarbij RODINAL de fijnste structuren niet meer kan weergeven vanwege de grovere korrel.
Wat betreft de esthetische aantrekkingskracht van de scherpere korrelindruk, ben ik het volledig met je eens. Dat schreef ik hierboven ook al. De subjectief zeer goede scherpte-indruk van RODINAL / ADONAL bij kleinere en middelgrote vergrotingsschalen maakt ook de charme uit.
Maar natuurlijk moet iedereen voor zichzelf beslissen of hij de korrel liever iets scherper (ADONAL, FX-39, ADX-II, HRX, Neofin Blau enz.) of iets zachter (ATOMAL, XTOL Stamm, DD-X enz.) wil hebben. De voorkeuren verschillen immers per persoon.
En het hangt natuurlijk ook af van het motief en het gewenste resultaat: voor sommige motieven is een scherpe korrel misschien geschikter, voor andere motieven een zachtere korrel.
?
Ook met de combinatie APX 100 (het origineel) en RODINAL / ADONAL ben ik het met je eens. Past goed, ik heb ook nog een paar APX 100 120 in de koelkast.....;-).
Dat komt echter ook doordat de originele APX onder de films met een klassieke kubische kristalstructuur de fijnste korrel had.
Welnu, wie deze combinatie wil blijven gebruiken, kiest in de KB nu gewoon voor de SILVERMAX: spectrale sensibilisatie, korrel, scherpte en resolutie zijn vrijwel identiek. En door de heldere drager van de SILVERMAX is deze nog veelzijdiger, omdat hij ook uitstekend tot zwart-witdia's kan worden ontwikkeld.
?
Groeten,
Henning
Neutrino
Hallo Quinguaginta,
nogmaals bedankt voor je uitleg.
€
De FX-39 klinkt nu echt heel interessant voor mij. Ik vind de mededeling van ADOX echter een beetje vreemd, en ook in het gegevensblad van Paterson staat dat je met deze ontwikkelaar eigenlijk alleen films tot ISO 100 of 200 zou moeten gebruiken. Wordt de film dan zelfs bij platkristallijne films zoals de T-MAX 400 al zo extreem korrelig? Aangezien je zowel RODINAL als de FX-39 kent, hoe verhoudt zich dat tot elkaar?
€
Een nadeel voor mij zou zijn dat er in ieder geval geen standaard ontwikkeltijdstabel is, of staat er dan toch iets op de fles? Ik weet dat iedereen zijn films moet testen, maar voor het begin en zeker als je nog geen absolute ontwikkelingsprofessional bent, zouden voorgeschreven tijden wel handig zijn. In het oude gegevensblad van Paterson staan een paar gegevens. Voor de T-Max-films staan daar volgens mij echter nog de oude gegevens vermeld en sommige nieuwere films, zoals de CHSII, staan logischerwijs nog helemaal niet op de lijst. Op digitaltruth staat natuurlijk wel iets, maar in hoeverre is dat te vertrouwen?
Neutrino
Ik zag net dat op
http://www.fotoimport.no/filmtest/filmtmax.html ook de FX-39 is getest. In tegenstelling tot RODINAL is de FX-39 toch nog een stuk met een fijne korrel. Ik weet weliswaar niet hoe RODINAL zich gedraagt bij sterkere verdunningen en bij lagere temperaturen, maar in ieder geval bij 1+24 bij 20 graden, zoals in deze tests, is het verschil duidelijk te zien. Ook is heel goed te zien dat (zoals Quinquaginta al heeft beschreven) RODINAL inderdaad aanzienlijk minder oplost dan andere ontwikkelaars, maar daarvoor wel een betere scherpte-indruk geeft. Ik vind het vooral duidelijk te zien als je RODINAL met ATOMAL vergelijkt. ATOMAL komt aanzienlijk onscherper over, maar lost wel een stuk meer op.
€
De FX-39 wordt steeds meer een favoriet.
€
