Rolf-Werner
Ik heb dit net ontdekt tijdens het rondkijken: na alles wat ik hier de afgelopen weken over dit onderwerp heb gelezen, lijken de teksten hier door elkaar te staan:
€
Oranje filter:
Vervangingsfilter voor de Kaiser-donkerekamerlamp. Multigrade, voor papier met variabel contrast en zwart-witpapier met vaste gradatie.
€
Staat hier:
http://www.fotoimpex.de/shop/fotolabor/kaiser-dunkelkammerlampen-filter-orange-9x12-cm.html
€
€
Roodfilter:
Rood, voor orthochromatische films en papiersoorten, lith-prints en lijnmaterialen en zwart-witpapier met vaste gradatie. Vervangend roodfilter voor de Kaiser-donkerekamerlamp.
€
Te vinden hier:
http://www.fotoimpex.de/shop/fotolabor/kaiser-dunkelkammerlampen-filter-rot-9x12-cm.html
€
Dus, wat nu? :)? Ik denk dat het rood moet zijn voor papier met variabel contrast (vooral Foma) en oranje voor vaste gradatie?
€
En nu we het er toch over hebben, welke ervaringen hebben jullie met de Duka-lamp Rood?
http://www.fotoimpex.de/shop/fotolabor/dunkelkammerlampe-rot-ap.html
€
€
Bedankt voor de uitleg!
€
Rolf
€
bernhardmangelsgmxde
rood voor vrijwel alle papiersoorten met variabele belichting, en eigenlijk ook voor papiersoorten met vaste belichting. Oranje voor de meeste papiersoorten met variabele belichting, met uitzondering van (de meeste) Foma Variant-papiersoorten.
ThomasPauly
ORANJE
- Gradatieconversiepapier van ADOX, Ilford
€
ROOD
- Gradatieconversiepapier van Foma
- orthochromatisch materiaal
€
Voor een vaste gradatie kun je ook rood gebruiken; groene verlichting is echter nog beter, omdat het oog in het groen het meest gevoelig is en de Duka-verlichting daardoor het helderst wordt waargenomen.
€
Groeten
€
tepe
AchimBauer
Goedenavond allemaal,
€
Ongeveer 38 jaar geleden stapte mijn vader plotseling het podium op, haalde zijn zelfgebouwde vergroter tevoorschijn – die hij lang geleden zelf had gemaakt – en zette die aan. Waar het fotopapier vandaan kwam, weet ik niet, net zo min als waar de chemicaliën vandaan kwamen, maar het zouden best voorraden kunnen zijn geweest. De Duka-verlichting bestond uit een roodgelakte gloeilamp en die voldeed prima.
Nadat ik de smaak te pakken had, werd er geüpgraded naar Ilford Multigrade (de enige multigrade in die tijd), want als scholier was het voor mij te duur om van elke gradatie papier op voorraad te houden. En bij Multigrade moest ik de Ilford SL 1 hebben, oranje en superhelder!
Na mijn terugkeer installeerde ik nog twee Kindermanns in mijn lab, omdat ik ze had zonder te weten waar ze vandaan kwamen, en een hoop verschillende filters, maar vandaag de dag werk ik net als toen met de SL1 en die heeft veel meegemaakt: Agfa, Ilford, Tura, Labaphot, Tetenal, Tetenal Fotografickit, Orwo, Mimosa, Lenoar, Adox Easy Print, Adox MCC en Foma.
Oké, ik heb hem naar de muur gedraaid, omdat hij zo fel is en ik na mijn terugkeer onbekend materiaal gebruikte, maar in het oude lab straalde hij rechtstreeks en dat was een bezemkast, maar ik had nooit problemen.
€
Groeten, Achim
Rolf-Werner
Ja, nu ben ik echt een beetje van mijn stuk gebracht! Wat ik tot nu toe – ook op andere forums – had gehoord, was: rood, rood, rood. En het beste is om het nog even met de cd te controleren en een belichtingstest te doen. Ledlampjes zouden goed zijn, rode natuurlijk... :)
€
Van alle andere kleuren wordt min of meer afgeraden of er wordt in ieder geval voorzichtig voor gewaarschuwd.
€
En nu hoor ik hier dat oranje ook goed zou zijn, in ieder geval voor alles behalve Foma (zo ongeveer). Jullie observaties komen in ieder geval beter overeen met de beschrijvingen dan mijn "kennis". Ik bedoel, ik heb niets tegen rood, ik was alleen verbaasd over de beschrijvingen in de winkel, maar volgens jullie lijkt dat erbij te horen.
€
Het onderwerp is belangrijk voor mij, omdat ik bezig ben met het inrichten van een nieuwe donkerkamer en mijn oude groen-bruine filters alleen geschikt zijn voor vaste gradatie.
€
Kunnen we dus vaststellen: rood voor alles, oranje voor bijna alles?
€
Maar waarom is er überhaupt een verschil?
€
Rolf
TiMo
Ik gebruik oranje voor MCP. Geen probleem.
De AP-lamp waarnaar wordt verwezen is vrij felrood. Fomabrom zorgde ervoor dat het licht er wazig uitzag. MCC en Variotone zijn geen probleem.
Voor Fomabrom gebruik ik deze
http://www.fotoimpex.de/shop/fotolabor/kaiser-dunkelkammerlampen-filter-rot-9x12-cm.html
…
Maar dat wordt zo donker dat het bijna geen verschil meer maakt om zonder lamp te werken. Als iemand een aanbeveling heeft, zou ik dat erg op prijs stellen.
Rolf-Werner
Zijn dat niet drie stuks met verschillende helderheden? Zo ziet het er in ieder geval op de foto uit.
€
LED-achterlichten voor fietsen zouden goed moeten zijn als ze zoveel mogelijk monochrome leds gebruiken. Je zou dat met een cd moeten kunnen controleren (spectrale test).
€
Rolf
wosis123
Ik gebruik een led-spotlamp met GU10-fitting in een eenvoudige spotarmatuur. De lamp heb ik bij Conrad gekocht; hij geeft heel veel licht en veroorzaakt geen enkele waas op mijn Rollei-papier (MCC 311, gemaakt door Foma).
Olivinyl
Hallo allemaal,
Ik gebruik een rode E14-ledlamp van Osram van 0,67 watt. Heel rood en ook indirect heel helder.
Bij Foma- en ADOX-papier geen probleem.
Pas wanneer voorbelicht papier zich in de directe nabijheid van de lamp bevindt (op ca. 30 cm afstand), begint het na ca. 90 seconden te vervagen. De lamp staat op ca. 2,5 meter afstand van de vergroter en schijnt naar het plafond.
Groeten, Oliver
StraDi
Hallo allemaal,
Er is maar weinig discussie over de "kleur" van het licht voor de donkere kamerverlichting. Voor elk fatsoenlijk fotopapier vermeldt de fabrikant in de technische specificaties de relatieve spectrale gevoeligheid. Als je daar even naar kijkt, is een discussie eigenlijk overbodig. Je zult snel merken dat bijna ALLE papiersoorten die momenteel op de markt zijn (inclusief de Foma Variant-papiersoorten) verwerkt kunnen worden bij een subjectief "oranje-rode" verlichting vanaf ongeveer 580 nm. Dit komt vrijwel exact overeen met de hoofdlijnen van de natriumdamplampen (rond 590 nm), zoals die destijds door Osram, Durst en anderen werden aangeboden. Ook leds zijn ideaal, mits men de bijbehorende datasheets bij de hand heeft en zo de exacte golflengte kan bepalen (niet alle leds stralen zo smalbandig).
Hetzelfde geldt ook voor de Foma Variant-papieren. Er wordt vaak beweerd dat vanwege de hogere gevoeligheid van de papieren alleen rood licht mag worden gebruikt. Hier wordt echter relatieve lichtgevoeligheid verward met relatieve spectrale gevoeligheid. Daardoor kunnen met name ook deze papieren vanaf ongeveer 580 nm worden verwerkt.
Eigen ervaringen bevestigen dit. Ik gebruik uitsluitend een Duka 50 van Osram. De sluiertest toont bij diafragma-instelling "30" op de Duka 50 en indirecte verlichting van een witte muur vanaf ca. 3/4 meter afstand en een afstand van de lichtbron/witte muur tot de natte werkplek van ca. 2 meter ook na 4 minuten geen sluiering. Het spreekt voor zich dat donkerekamerverlichting ook niets te zoeken heeft in de buurt van een vergroter, zodat de blootstelling aan licht zich in het uiterste geval beperkt tot de natte verwerkingstijd.
Daarentegen vertoonden een Ilford SL1 en een vergelijkbare Kaiser-donkerekamerverlichting met verwisselbare kunststofschijven bij dezelfde opstelling al na ongeveer 1 1/2 minuut een lichte waas. Het gaat hier immers slechts om gekleurde kunststofschijven, die nooit zo smalbandig kunnen zijn. Dit is echter ook logisch als men kijkt naar het door Ilford voor de SL1 aanbevolen schijfje type 902 voor multigrade-papieren. Hier eindigt de spectrale absorptie van het schijfje al bij 560 nm. De opgegeven absorptiespectra in de "gegevensbladen" zijn bovendien uiterst onnauwkeurig.
De vroegere, eenvoudige, rode gloeilampen werkten daarom vaak goed, omdat gloeilampen enerzijds hun maximum in het rode golflengtegebied (tot in het IR-gebied) hebben, de lichtsterkte lager was en het fotopapier minder gevoelig was. Er waren ook speciale lakken voor gloeilampen. Hier moest men er nauwgezet op letten dat geen enkele plek werd overgeslagen.
Lagedruk NA-damplampen zijn echter de veiligste en ook helderste lichtbron met de langst mogelijke verwerkingstijd. Deze werden en worden nog steeds door veel fine art-printers aanbevolen. Dergelijke lampen zijn bij gerenommeerde dealers nieuw verkrijgbaar voor een prijs in de midden-tweecijferige euro's en gaan bij correct gebruik vele jaren mee.
Als alternatief zijn ook leds met een smalbandig spectrum (gegevensblad!) zeer geschikt.
cu ...
Dirk
Rolf-Werner
Dan is dat dus duidelijk :)
€
Bedankt dat je zo deskundig duidelijkheid hebt verschaft. Zo’n NA-damp lamp hadden we begin jaren 80 in het schoollaboratorium waar ik mijn eindexamen heb gedaan. We vonden dat ding een beetje griezelig, omdat het ontzettend fel was maar geen vervaging leek te veroorzaken. De lamp scheen tegen het witte plafond in de aangrenzende ruimte, waar werd gewassen, en in de ruimte met de vergroters ernaast was alles nog duidelijk te zien. Hij zoemde luid. Vertroebeling ontstond later bij bepaalde papiersoorten en omdat sommige mensen onvoorzichtig werden en het papier te lang in het licht van de lamp lieten liggen. Maar verder: geweldig!
€
Voor de kleine ruimte die ik nu aan het plannen ben, zou de enorme lamp waarschijnlijk te groot zijn. Daarom ga ik eens kijken naar leds, die kun je ook gerichter verdelen. Ik ga eens in de plaatselijke elektronicawinkel naar de datasheets vragen. Maar dat moeten dan wel rode zijn, toch?
€
Rolf
StraDi
Hallo Rolf,
Geen probleem. :-) Het moeten inderdaad rode leds zijn, dat klopt. Het liefst dimbaar, dus in helderheid regelbaar. Maar ook hier is indirecte verlichting een voordeel.
Tot ziens ...
Dirk
TiMo
Zijn dat niet drie stuks met verschillende helderheden? Zo ziet het er in ieder geval op de foto uit.
?
?
?
Nee, dat is maar één lamp; die helemaal links op de foto. Maar als je die voor een lamp van 15 W plaatst, is het bijna pikdonker in de kamer.
Rolf-Werner
Nou, dat is dan ook niet echt de bedoeling. Ik heb twee oude Rowi-lampen met groen-bruine filters; die waren nooit erg helder, maar het was wel voldoende. Ik zou ze moeten opmeten om te zien of die filters erin passen. Aan de andere kant kun je natuurlijk ook met de tijd meegaan en leds gebruiken.
€
Waarom worden er 3 filters weergegeven als er maar 1 in zit?
€
Rolf
Renate
De andere filters kun je indien nodig erbij kopen. Ik heb ze bijvoorbeeld alle drie in huis.
?
Met vriendelijke groeten
?
Renate
wosis123
Ik heb een Duka 10, maar bij mijn papier (Foma) ontstaat er zonder roodfilter een waas bij 3 minuten directe belichting van het papier vanaf ongeveer 1,5 m bij volledige lichtsterkte.
De rode ledlamp van Conrad (de leds zijn niet eens rood gekleurd, gericht tegen het witte plafond op ongeveer 40 cm afstand) veroorzaakt daar helemaal geen waas. Bovendien is de LED naar mijn gevoel aanzienlijk helderder dan de Duka. Ook heeft de LED naar mijn gevoel geen minuut nodig om volledig "aan" te zijn.
Uiteraard schakel ik beide lampen uit wanneer ik meet (Trialux) en ondergaat, omdat de opstarttijd bij de Duka bijzonder hinderlijk is.
Rolf-Werner
Dat klinkt alsof je een spaarlamp hebt geplaatst in plaats van een gloeilamp. Spaarlampen hebben sterke blauw-paarse spectrale componenten, die je met zo’n filterplaatje waarschijnlijk niet zo goed kunt wegfilteren. Gloeilampen hebben eerder een piek bij oranje-rood en nauwelijks blauwe lichtcomponenten.
€
Nu bedenk ik me: als er rode LED-lampen met E14-fitting zijn, kun je die gewoon nemen en er alleen een witte diffusor op zetten. Dan kun je de oude lampen op een moderne manier blijven gebruiken :-)
€
Rolf
wosis123
Wist je al dat de Dukas-natriumdamplampen een speciale fitting hebben?
StraDi
Ik heb een Duka 10, maar bij mijn papier (Foma) vertoont het beeld zonder roodfilter een waas bij 3 minuten directe belichting van het papier vanaf ongeveer 1,5 meter bij volledige lichtsterkte.
?
Dat is niet verwonderlijk. Er wordt uitdrukkelijk op gewezen dat men voor de verwerking van zwart-wit Variokontrast-papier het rode filter moet plaatsen. Dit is bij de Duka 10 in zoverre belangrijk, omdat de NA-lagedruklamp niet over een eigen smalbandfilter beschikt. Bij de Duka 50 zijn andere NA-lampen ingebouwd, waarbij een filter direct op de lampbol is aangebracht. Hoewel het licht als monochromatisch (bij 589 nm en 589,6 nm) moet worden beschouwd, is er onder bepaalde omstandigheden – afhankelijk van het type en de leeftijd van de NA-damplamp – een extra (zeer zwak, maar voor gevoelige papiersoorten "zichtbaar") nevenpiek bij ongeveer 500 nm. Dit is bij de Duka 50 uitgesloten, bij de Duka 10 is daardoor het rode filter absoluut noodzakelijk. Hier wordt, zoals in mijn vorige bericht al uitgelegd, ook bij Foma-papieren niets vervaagd.
?
Los daarvan zou het ook al helpen om indirect te verlichten en/of het diafragma iets te sluiten.?
?
Mijn Duka 50 is al jaren in gebruik met de eerste lamp. Bij volledig geopend diafragma verlicht deze een ruimte van ongeveer 12 m² zo goed dat men in elke hoek zeer goed visueel kan werken en zelfs kan lezen.
?
Gezien de steeds goedkoper wordende leds zijn deze lampen weliswaar nog steeds ideaal, maar kunnen ze gemakkelijk worden vervangen. Toch is het zinvol en noodzakelijk om de datasheets van de leds te bekijken. Niet alle leds zenden zo smalbandig licht uit. Hier moet voor de zekerheid nog een rood filter voor worden geplaatst. Het grootste voordeel van de leds is waarschijnlijk het lage stroomverbruik en het feit dat er geen afvalwarmte wordt geproduceerd.
?
Zolang mijn Duka 50 nog werkt, zie ik echter geen noodzaak om over te stappen.
?
cu ...
Dirk
Rolf-Werner
Wist je dat de Dukas-natriumdamplampen een speciale fitting hebben?
Oh, oké, dat had ik niet door... ;)
