Neutrino
Vraag 1:
Hoewel er op het internet al heel wat berichten te vinden zijn over de houdbaarheid van diafilms, wilde ik hier toch jullie mening vragen, vooral met het oog op mijn persoonlijke situatie.
€
Ik ben pas een paar jaar geleden in de analoge fotowereld terechtgekomen. Toen heb ik al vrij vroeg een aantal diafilms besteld om uit te proberen. Helaas heb ik deze maar heel weinig gebruikt, omdat ik uiteindelijk toch meer met kleuren- en zwart-witfilm heb gefotografeerd. Maar omdat ik eigenlijk elke keer weer onder de indruk ben van de kwaliteit van een diafilm, wil ik nu weer meer met dit medium gaan werken. Concreet gaat het om de volgende filmrolletjes in 35mm-formaat: Velvia 50, Velvia 100, Velvia 100F en Provia 100F. Een paar zijn in juli 2013 verlopen en een paar in december 2012. Ze zijn het grootste deel van de tijd in de koelkast bewaard. Kan ik er nog zonder problemen mee fotograferen? Moet ik een belichtingscorrectie toepassen?
€
Vraag 2:
Kan men door overbelichting en vervolgens onderontwikkeling iets meer belichtingsspeelruimte uit een diafilm halen, dat wil zeggen het contrast iets dempen? Ik zou dit om twee redenen willen doen: een betere weergave van lichten en schaduwen en vereenvoudiging bij het scannen, aangezien mijn scanner van nature moeite heeft met de donkere delen en daar vaak ruis ontstaat die zelfs bij een meervoudige scan slechts beperkt kan worden verwijderd. Ik gebruik dia's uitsluitend voor de hybride werkwijze, dus hoe ze eruitzien voor een projectie maakt mij niet uit.
€
Urnes
Hallo,
Ik heb al lang geen diafilm meer ondergaan bij de belichting, maar ik zal toch eens proberen te antwoorden.
Ad 1.) Het materiaal uit 2013 is geen probleem. Vroeger werkte ik eigenlijk alleen met restrolletjes of met materiaal waarvan de houdbaarheidsdatum was verstreken. Bij het materiaal uit 2012 zou ik ook nog geen noemenswaardige problemen verwachten, zeker omdat de films in de koelkast hebben gelegen. Het is echter altijd beter om het in te vriezen, dat houdt het jarenlang goed. Bij een oude diafilm zal je met een belichtingscorrectie waarschijnlijk niet veel bereiken. De films verliezen na verloop van tijd gewoon de kleurstoffen, totdat ze uiteindelijk alleen nog maar een monochroom paars beeld opleveren.
Ad 2.) Het zou kunnen volstaan als je gewoon een derde tot een halve stop toevoegt, zonder iets aan de ontwikkeling te veranderen. Vroeger kozen we altijd voor de omgekeerde aanpak om het contrast te verhogen. Dus werkten we met een onderbelichting van een derde tot een halve stop. En zorgden we ervoor dat het totale contrast tussen 4 en 5 stops bleef.
Groeten, Sven.
hagee
Hallo Neutrino!
?
Zoals Sven al zei, zouden beide filmrolletjes nog in orde moeten zijn, dus nog geen ongewenste veranderingen vertonen. Aangezien deze filmrolletjes 'verlopen' zijn en de financiële schade daardoor beperkt blijft, zou ik willen voorstellen om belichtingsreeksen te maken, voor zover het onderwerp dat toelaat. Ik zou belichtingsreeksen maken met een tussenruimte van +1 diafragma en +0,5 diafragma ten opzichte van de normale belichting. Dan zit er waarschijnlijk wel een scanbare dia bij.
?
Persoonlijk kan ik bij het scannen beter overweg met diafilms dan met kleurennegatieffilms, maar dat kan misschien ook aan de scanner liggen. Over het algemeen heb ik bij dia's minder nabewerking aan de scan dan bij kleurnegatieven, en ik belicht altijd zoals de camera voorstelt, aangevuld met veiligheidsopnames afhankelijk van het contrast van het motief.
?
Bij onherhaalbare motieven raad ik vers filmmateriaal aan.
?
Met vriendelijke groeten,
Hans
AchimBauer
Hallo Neutrino,
?
Vroeger gebruikte ik vaker overbelichte diafilms die ik van mijn vaste leverancier (die er vanwege zijn leeftijd niet meer is) had gekregen,
en dat ging altijd goed, zolang ik het niet overdreef.
Wat het pulen betreft heb ik geen ervaring, maar ik kan je nu al zeggen dat het niet veel zal opleveren, want het is al moeilijk genoeg om een standaardontwikkeling te krijgen en een professioneel lab in te schakelen om te experimenteren is een goede mogelijkheid als je portemonnee zo goed gevuld is dat het geen pijn doet als hij eens wat minder gevuld is.?
Maar je hebt de films toch al en ze zijn ook betaald, dus probeer het gewoon uit voor een normale ontwikkeling.
Als het resultaat goed is, zorg dan voor chips en keldergeesten en laat de oude tijden weer herleven met de gevreesde Daabenden.
?
Groeten, Achim?
analog-andy
Overbelichting van diafilm gevolgd door een overeenkomstige onderontwikkeling leidt altijd tot een afname van het contrast!
(Onderbelichting van diafilm gevolgd door een overeenkomstige overontwikkeling leidt altijd tot een toename van het contrast!)
Niet-ingevroren, verlopen diafilm verliest na verloop van tijd aan contrast.
BELANGRIJK: ik heb nog geen diafilm gezien waarbij de nominale gevoeligheid echt klopt, bijv. een Velvia 50 heeft ca. + 1/2 stop belichting nodig – bijv. Provia 100 heeft ca. + 1/3 stop belichting nodig (het beste is om dit zelf uit te testen).
CORRECTIE:
Belichtingsreeksen op diafilm moeten in stappen van een derde diafragma naar boven en naar beneden worden uitgevoerd.
-
Laat vroeger ingevroren films eerst langzaam in de koelkast ontdooien!
Neutrino
Hartelijk dank voor jullie reacties.
€
Het stelt me gerust om te horen dat de verlopen filmrolletjes nog bruikbaar zijn. Dan ga ik mijn best doen om alle filmrolletjes dit jaar nog op te maken.
€
€
Persoonlijk kan ik beter overweg met het scannen van diafilms dan met kleurennegatieffilms
€
€
Ik in principe ook, zolang de dia maar niet te donker is of een te sterk contrast heeft. Vooral wat de kleuren betreft, is het zoveel makkelijker dan bij kleurnegatieven. Daar zou ik namelijk regelmatig de mist in gaan. Maar dat is weer een ander onderwerp, waarover ik hier graag een apart bericht wil plaatsen. Dat is onder andere ook de reden waarom ik me weer meer met dia's wil bezighouden.
€
Meestal belichtte ik gewoon zoals de camera dat voorstelde (Minolta SRT 101b, Minolta X300). Daardoor worden de dia's dan meestal te donker. Hoewel de dia's bij het bekijken niet echt onderbelicht lijken, kan het bij het scannen een nachtmerrie worden. De belichting van de camera geeft op zich correct aan. Dat heb ik zowel met een handbelichtingsmeter als met andere analoge en digitale camera's vergeleken. Het is vooral een probleem bij motieven met lucht. Daarom heb ik de gewoonte aangenomen om de belichtingsmeting zonder lucht uit te voeren, plus eventueel nog belichtingsreeksen. Dat werkt eigenlijk ook best goed. Het probleem dat dan ontstaat, is dat de lucht bijna volledig uitvalt. Vandaar de vraag of er mogelijkheden zijn om het contrast te verminderen. Ik projecteer immers toch niet.
€
Overbelichting van diafilm met aansluitende min-ontwikkeling leidt altijd tot contrastvermindering!
€
€
Heb je dat al eens geprobeerd? Werkt dat goed?
AntiLynd
Het is me eigenlijk niet helemaal duidelijk waarom je, als je toch niet wilt projecteren, je contrastprobleem niet gewoon oplost door over te stappen op negatieffilm. Niet dat diafilm bij het scannen op bepaalde vlakken geen voordelen zou hebben, maar ik zou wel graag willen weten waarom jij er zo op staat :)
Maar daar wil ik me natuurlijk niet in mengen. Wat ik je echter wel uit het hoofd wil praten, is: alleen omdat je op dit moment niet wilt projecteren, je dia's voor altijd ongeschikt maken voor projectie. Want daar komt het op neer, als ik je goed begrijp. Ik zeg dit omdat ik net het omgekeerde heb gedaan: na jarenlang geen dia's te hebben gebruikt, alleen maar zwart-witafdrukken en Cyanotype-scans, heb ik de projector weer tevoorschijn gehaald en was ik totaal verbaasd over de kwaliteit die je dan te zien krijgt.
Desondanks nog een klassieke tip om het contrast te verminderen: voorbelichting. Hier vind je er bijvoorbeeld iets over (met betrekking tot zwart-witfilm, maar er is geen reden om dit niet ook in kleur te proberen):
http://wolfgangmothes.de/fileadmin/user_upload/PDF_TIPPS/16 Voorbelichting FAF .pdf
analog-andy
Overbelichting van diafilm gevolgd door een overeenkomstige onderontwikkeling leidt altijd tot een vermindering van het contrast!
- - -
Heb je dit al eens geprobeerd? Werkt het goed?
- - -
Dat klopt! … anders had ik dit hier niet geschreven (geldt ook voor negatiefilm). Maar let op, overdrijf het niet, anders wordt het contrast al snel te vaag...
analog-andy
<"Meestal belichtte ik gewoon zoals de camera dat voorstelde (Minolta SRT 101b, Minolta X300). Daardoor worden de dia’s meestal te donker. Hoewel de dia’s bij het bekijken er niet echt onderbelicht uitzien, kan het bij het scannen een nachtmerrie worden. De belichting van de camera geeft op zich correct aan. Dat heb ik zowel met een handmatige lichtmeter als met andere analoge en digitale camera's vergeleken. Het is vooral een probleem bij motieven met lucht. Daarom heb ik de gewoonte aangenomen om de belichtingsmeting zonder lucht uit te voeren, plus eventueel nog belichtingsreeksen. Dat werkt eigenlijk ook heel goed. Het probleem dat dan ontstaat, is dat de lucht bijna volledig uitvalt. Vandaar de vraag of er mogelijkheden zijn om het contrast te verminderen. Ik projecteer immers toch niet.">
De belichtingsmeter van analoge camera's is gekalibreerd op Kodak-middengrijs.
Dat betekent dat als het beoogde deel van het motief lichter is dan middengrijs, deze belichtingsmeter een waarde bepaalt die tot onderbelichting leidt... als het beoogde deel van het motief donkerder is dan middengrijs, bepaalt deze belichtingsmeter een waarde die tot overbelichting leidt...
Er zijn dus handmatige correcties nodig !!
Urnes
Concreet betekent dit dat je bij de Minolta’s bij foto’s met een groot aandeel lucht 1 tot 1,5 stops extra belichting moet geven. Als dat niet lukt, heb je simpelweg het contrastbereik van de film overschreden; een contrastverlagende ontwikkeling is dan altijd slechts een noodoplossing.
€
Groeten, SVen.
analog-andy
Concreet betekent dit dat je bij de Minolta’s bij foto’s met een groot aandeel lucht 1-1,5 stops extra belichting moet geven. Als dat niet werkt, heb je simpelweg het contrastbereik van de film overschreden; een contrastverlagende ontwikkeling is dan altijd slechts een noodoplossing.
€
Groeten, SVen.
1-1,5 stops extra belichting op dia € – nou, dan is er zeker geen detail meer in de lucht!!
analog-andy
Concreet betekent dit dat je bij de Minolta’s bij foto’s met een groot aandeel lucht 1-1,5 stops extra belichting moet geven. Als dat niet werkt, heb je simpelweg het contrastbereik van de film overschreden; een contrastverlagende ontwikkeling is dan altijd slechts een noodoplossing.
€
Groeten, SVen.
1-1,5 stops extra belichting op diafilm € - Nou, dan zal er helemaal geen detail in de lucht te zien zijn!!
Urnes
De Minolta meet integraal of met een nadruk op het midden. Als de lucht op de verkeerde plek zit, geven de camera’s simpelweg te weinig licht weer. Als je dan ook nog eens de diafilm een derde tot een halve stop hebt teruggezet om de kleuren te laten knallen, moet je in werkelijkheid zoveel extra licht toevoegen, vooral als je een groothoeklens gebruikt. De belichting van de camera is in werkelijkheid ook niet gekalibreerd op 18% grijs; elke fabrikant heeft zijn eigen K-waarde waarmee hij corrigeert om het beeldresultaat voor de klanten te optimaliseren. Bovendien had je bij de X-serie van Minolta fabrieksmatig een tolerantie in de belichting van maximaal een halve stop bij verschillende body's. Als je met meerdere body's werkte, moest je ze dus eerst testen en een correctiefactor invoeren, of ze laten synchroniseren bij de klantenservice van de fabrikant.
…
En. Het is duidelijk dat het het beste is om het contrast te meten en de belichting vervolgens nauwkeurig aan te passen.
…
Groeten, Sven.
Quinquaginta
Hallo,
ik
wat betreft je eerste vraag:
Je kunt de films zeker nog zonder problemen gebruiken. Zelfs als de films niet gekoeld zijn bewaard, maar bij kamertemperatuur, is 1-2 jaar na de houdbaarheidsdatum meestal geen probleem.
Ik kreeg bijvoorbeeld ooit uit de nalatenschap van een overleden fotograaf Provia 400X en Astia 100F, waarvan de houdbaarheidsdatum al twee jaar was verstreken en die bij kamertemperatuur waren bewaard. De films waren in perfecte staat.
ik
Wat betreft de tweede vraag:
Overbelichting en aangepaste, verkorte ontwikkeling (pullen) leidt ook bij diafilm (binnen bepaalde grenzen) tot een vlakkere gradatiecurve, waardoor grotere contrastbereiken kunnen worden verwerkt.
Ervaren fotografen maken al decennia lang gebruik van deze techniek.
Hier zijn enkele voorbeelden (scroll een beetje naar beneden):
http://www.dia-spezial.de/html/dia-entwicklung.html
ik
Een andere mogelijkheid is diffuse voorbelichting. Deze techniek kan dan ook midden in de film heel gericht voor afzonderlijke foto's worden toegepast (als het motief dat vereist) en verhoogt het contrastbereik met één diafragmastap. De werkwijze is dezelfde als bij zwart-witfilm. Het enige wat je nodig hebt is een camera met de mogelijkheid tot meervoudige belichting en een uniform klein oppervlak voor de diffuse voorbelichting, zoals bijvoorbeeld een klein grijskaartje.
ik
Een uitstekende mogelijkheid om bij zeer veel onderwerpen zelfs de grootste contrasten onder controle te krijgen, is de invulflits. Moderne flitstechniek heeft dit aanzienlijk vereenvoudigd en maakt het met slechts een beetje oefening mogelijk om opnames te maken waarbij het gebruik van de flitser helemaal niet meer te zien is en die eruitzien alsof ze volledig met het beschikbare licht zijn gemaakt.
ik
En in de landschapsfotografie kun je de contrasten vaak ook iets beter onder controle krijgen met een polarisatiefilter (de lucht kan iets worden 'verduisterd').
Een grijsverloopfilter is een andere mogelijkheid.
ik
Maar als je dia's maakt, moet je naast het scannen (wat altijd een aanzienlijk kwaliteitsverlies bij de detailweergave betekent) zeker ook eens het volledige potentieel van het medium benutten:
- eenmaal door ze te bekijken op de lichttafel met een zeer goede dialoep (bijv. van Schneider of Rodenstock)
- en dan natuurlijk bij de projectie (de kwaliteit van de diaprojectie is onovertroffen; daarentegen ziet een (gescande) afbeelding op het computerscherm er gewoonweg belabberd uit).
ik
Hier vind je zeker nog meer nuttige informatie en suggesties:
http://www.aphog.de/wp-content/downloads/Diapositiv/Ein%20einzigartiges%20Bildmedium-das%20Diapositiv.pdf
ik
http://www.aphog.de/?p=364
ik
Met vriendelijke groeten,
Henning
Neutrino
Nogmaals hartelijk dank voor de vele reacties.
€
Het is me eigenlijk niet helemaal duidelijk waarom je, als je toch niet wilt projecteren, je contrastprobleem niet gewoon oplost door over te stappen op negatiefilm.
€
€
Het zou geen overstap zijn. Ik ben namelijk voornamelijk bezig met negatieffilm, maar dia's hebben naar mijn mening een heel ander karakter. Omkeerfilms hebben een veel kleinere korrel (of beter gezegd: kleurstofwolkjes), een betere resolutie, enz. De beeldweergave van dia's bevalt me voor de meeste motieven gewoon beter. Dat is de reden waarom ik van plan ben meer op diamateriaal te belichten. Daarnaast is er ook nog de eenvoudigere kleurcorrectie bij de gescande afbeelding.
€
€
Nou, ik heb alvast een paar bruikbare tips gekregen over de mogelijkheden om het contrast te verminderen. Ik vind de aanpak van voorbelichting ook interessant. Bij fotopapier neemt de gevoeligheid immers ook toe bij een subtiele voorbelichting. Zou dat dan ook bij dia's het geval zijn?
€
€
Quinquaginta
Hallo,
ja, een diffuse voorbelichting kan ook bij film (of het nu gaat om dia- of negatiefilm) worden gebruikt om de gevoeligheid te verhogen.
Met vriendelijke groeten,
Henning
Neutrino
En op welke gebieden speelt dat zich af? Of beter gezegd: in hoeverre kan je daarmee een film gevoeliger maken?
Quinquaginta
Een stopverschil levert doorgaans geen problemen op bij een goede tot zeer goede kwaliteit. Afhankelijk van de opnamesituatie en de gebruikte film is soms ook een verschil van 1 1/3 tot 1,5 stops mogelijk, maar dit gaat dan meestal gepaard met enig kwaliteitsverlies.
€
BG,
Henning
Ulf-Benno
Beste Neutrino,
beste fotovrienden,
?
Ik heb al wat ervaring opgedaan met dit onderwerp. De genoemde Velvia is de allerbeste diafilm die er bestaat. Onvoorstelbare contrasten, intense en nauwkeurige kleuren en een groot belichtingsbereik maken hem tot het topproduct in deze categorie. Omdat hij niet bepaald goedkoop is, heb ik bijna altijd overbelichte films uitgeprobeerd. Drie jaar na de houdbaarheidsdatum zijn ze volkomen probleemloos, ook bij kamertemperatuur. Andere topproducten zoals Astia, RPX 50, Kodachrome en EPP zijn bijvoorbeeld verdwenen en dus moet je blij zijn met elke Velvia. Ik raad geen pull-ontwikkeling aan en ook geen overbelichting, maar eerder een lichte onderbelichting.
Enkele jaren geleden (2005-2007) werden er in elektronica- en andere warenhuizen uitverkoopacties voor diafilms gehouden. Voor 30 tot 90 cent kon ik bijna 100 films inslaan. Sommige zelfs met een ontwikkelbon. In 2012 heb ik de laatste dan opgebruikt – zonder enig kwaliteitsverlies. Ik heb Sensia 100 – 5 jaar oud – achter elkaar ondergaan bij de belichting met een AgfaphotoCT uit Japan. Zelfs bij dezelfde motieven zijn er geen verschillen te zien.
Alleen bij een Kodak Elite 200 (6 jaar oud, op kamertemperatuur) was een verschil te zien. De film was te licht, te vaag en bedekt met een paarse waas. De donkerdere motieven waren echter bruikbaar. Ik heb een onbedoeld experiment gedaan met de allerlaatste Orwochrom 100. 16 jaar na de productie (1994) was de gevoeligheid hoger, het contrast aanzienlijk lager en de resolutie slechter. Maar de kleur was goed. Ik heb motieven gezocht die bij de film pasten en heb in ieder geval interessante resultaten gekregen. Bij extreme overbelichting neemt de gevoeligheid dus iets toe (1 tot 2 stops). Er ontstaat een sluier die werkt als een voorbelichting. Soms is deze sluier gewoon gekleurd.
De nieuwe AgfaphotoCT heeft overigens ook een hogere gevoeligheid dan op de verpakking staat; bij zonnig weer gebruik ik altijd ISO 200, anders 125.
Ik ben dus van mening dat diafilms nog steeds het laatste bolwerk vormen in de strijd tegen de digitale overheersing. Haal daarom de kadertjes en de diaprojector uit de kast!!
?
Veel plezier met omkeerfilms,
?
Ulf Benno
