Rolf-Werner
Gisteravond heb ik eindelijk weer eens in de donkere kamer gewerkt. Daarbij ben ik op een aantal problemen gestuit met de zachte variant van Foma. Zoals ik al eerder heb laten doorschemeren, gaf ik vroeger altijd de voorkeur aan vrij harde contrasten en wist ik niet meer precies waarom, want ik houd best wel van het beeld dat rijke grijstinten opleveren.
Korte beschrijving: Eerst heb ik contactafdrukken gemaakt van mijn negatieven op de normale gradatie. Teststroken enz., alles reageerde precies zoals ik had verwacht. De contactafdrukken zijn goed geworden.
Het eerste motief dat ik vervolgens wilde afdrukken, is goed gedetailleerd. Het is gemaakt in het avondlicht. De zon scheen op een huis aan de rivier, met daarachter bomen. Tussen de bladeren is geen detail meer te zien, dus diep zwart, terwijl de muur van het huis zo licht is dat de lichten nauwelijks detail vertonen – nauwelijks, maar toch nog wel.
Oké, op de contactafdruk ziet dat er heel goed uit. Eerst een proefstrip gemaakt met de zachte Foma, in stappen van 3 seconden. Tot mijn verbazing reageert het papier veel trager dan verwacht. Pas bij meer dan 12 seconden was de eerste tekening herkenbaar. Maar de afdruk met 12 seconden was veel te vaal. Dus gewoon even opgevoerd naar 20. Dat was al beter, maar het zwart was nog steeds antraciet. Pas bij 30 seconden waren de donkere delen van de foto zoals ik me had voorgesteld. Maar toen was de gevel van het huis te donker geworden, op het oog zou ik zeggen onder zone 5. (Waarschijnlijk was een teststrook met stappen van 5-10 seconden hier aan te raden geweest, maar de avond was al ver gevorderd en ik wilde ook eindelijk eens iets zien...)
Dus eerder donkergrijze zwarttinten en lichtgrijze lichten. Hoe zouden jullie in dit geval reageren? Hoe zacht is "Soft"? Natuurlijk staat het op de bijsluiter, maar dat zegt me niets. Zo uit mijn hoofd en uit mijn herinnering zou ik zeggen dat Ilford 2 harder was dan dit.
Ik ben toen gewoon weer met de normale gradatie begonnen, en zie daar: teststroken met stappen van 5 seconden, 10 seconden was goed. Gewoon zo afgetrokken, en nu is het motief precies zoals ik het me had voorgesteld: van helder wit tot diep zwart, alles zit erin.
Nu heb ik tot 2 uur 's nachts met dat ene motief geworsteld :) en uiteindelijk heeft de opkomende maan me weggejaagd... Maar dat is een ander verhaal.
Groeten
Rolf
Tandemfahren
Hoi Rolf,
?
Je gebruikt dus papier met vaste gradatie. Waarom zoiets nog bestaat, heeft nog niemand me echt kunnen uitleggen, maar dat moet jij weten.
Wat staat er op de bijsluiter?
?
Wat je teststroken betreft, kan ik je wel een tip geven: probeer eens, in plaats van steeds seconden op te tellen, altijd met dezelfde factor te vermenigvuldigen, net als bij een reeks diafragma’s.
Dus bijvoorbeeld 10-14-20-28 s.
Zo verhoog je alle dichtheden in gelijkmatige stappen en bereik je veel sneller je doel.
?
Tot twee uur 's nachts bezig met één motief, dat kennen volgens mij velen... Het belangrijkste is dat je er iets van hebt geleerd!
?
Frankgröße
TR
Afgaande op wat je beschrijft, was het papier voor je negatief gewoon te zacht. Als het negatief harder was geweest (bijvoorbeeld langer ontwikkeld), zou het papier precies goed zijn geweest. Blijkbaar was het algemene contrast van je negatief lager dan verwacht en daarom was de gradatie „normaal“ hier beter voor geschikt. De gradatie van het papier is altijd afhankelijk van het algemene contrast van het negatief. Hier moet je nauwkeurig afstemmen om maximaal zwart + detail EN schitterende hoge lichten + detail te krijgen. Bij een ander negatief dat in fel zonlicht op de schaduwen is belicht, en dus harder is, zou het zachtere papier zeker geschikter zijn. Ik gebruik alleen nog maar multikontrastpapier en stel de gradatie nauwkeurig af op het contrast van mijn betreffende negatief.
piu58
Als de schaduwen goed zijn (diep zwart) en de lichte delen te donker zijn, moet het contrast worden verhoogd. Bij papier met een vaste gradatie is dit slechts in beperkte mate mogelijk: langer ontwikkelen, tot vlak voor het ontstaan van een waas, en een krachtigere papierontwikkelaar gebruiken.
Rolf-Werner
Maar nu moet ik nog even snel reageren op jullie tips. Jullie hadden allemaal gelijk: het contrast van dat ene motief was niet zo sterk als bij andere op dezelfde film. Met harder papier ging het prima.
De heel harde motieven heb ik toen met zacht papier getest. Eerst verbaasde het me dat het zachte papier veel minder gevoelig is; een belichtingstijd van 30 in plaats van 6 seconden is toch wel een flink verschil.
Maar toen: op alle 4 de motieven die ik zo heb afgedrukt, zit een grijze waas. Dat zou aan de belichting kunnen liggen, die nog niet optimaal was (ik had de andere thread immers zelf gestart). Of heb ik overontwikkeld? Hoewel – van vroeger weet ik dat overontwikkeling er anders uitziet... Het enige wat daarvoor spreekt, is dat de grijze waas bij alle vier de foto's vrijwel gelijk is; als het aan de belichting had gelegen, zou ik verwachten dat het van afdruk tot afdruk zou variëren.
Het grijs is zichtbaar op alle witte plekken, dus bijvoorbeeld raamkozijnen, die eigenlijk gewoon wit zouden moeten zijn, net als het onbelichte papier, hebben een minimale grijswaarde. Dat ziet het oog natuurlijk over het hele beeldoppervlak, het lijkt alsof het op krantenpapier of kopieerpapier is afgedrukt.
Helaas is mijn scanner kapot, anders had ik het hier wel eens geplaatst. Waar denken jullie aan na mijn beschrijving?
TR
Hoe oud is dat papier eigenlijk? Papier dat al een paar jaar oud is en niet op een koele plek is bewaard, heeft eigenlijk altijd een grijze waas.
Rolf-Werner
Hoi Rolf,
?
Dus je gebruikt papier met een vaste gradatie. Waarom zoiets nog bestaat, heeft nog niemand me echt kunnen uitleggen, maar dat moet jij weten.
Wat staat er op de bijsluiter?
Eigenlijk ben ik van plan om op termijn met baryt te gaan werken. Maar aangezien ik mijn apparatuur daarvoor hier nog niet heb en na al die tijd een beetje uit de praktijk ben, dacht ik dat ik maar eens met PE zou beginnen. Hoe lang bestaat multigrade-papier al? Was dat niet in de jaren 80, toen het opkwam? Destijds deed ik dat voornamelijk, en toen had ik er mijn problemen mee.
Bovendien ben ik op zoek naar een look zoals in de jaren 50 of 60. Daarom heb ik niet alleen foto's gemaakt met mijn favoriete film FP4, maar ook geëxperimenteerd met de ADO en dergelijke. Deze films heb ik belicht met de oude Zeiss-Ikon om het effect te versterken. En toen was er toch zeker alleen papier met een vaste gradatie, of niet? In principe gaat dat ook de goede kant op. Afgezien van de grijze waas komt er namelijk op de foto's met sterke contrasten, die ik op de zachte Foma heb afgedrukt, al echt een jaren 50-gevoel naar voren. Ik moet alleen nog aan mijn techniek sleutelen...
?
Wat je teststroken betreft, kan ik je wel een tip geven: probeer eens, in plaats van steeds seconden op te tellen, altijd met dezelfde factor te vermenigvuldigen, zoals bij een diafragmareeks.
Dus bijvoorbeeld 10-14-20-28 s.
Zo verhoog je altijd alle dichtheden in gelijkmatige stappen en bereik je veel sneller je doel.
Jeetje, nu vraag je wel veel van mijn wiskunde... dus 4, 6, 8 seconden erbij optellen? Dan moet ik elke keer de timer verder draaien, dat wordt een beetje onhandig in het donker, en ik moet ook nog de teststrip vasthouden... hoe doe je dat?
?
Tot twee uur 's nachts bezig met één motief, dat kennen, denk ik, velen... Het belangrijkste is dat je iets hebt geleerd!
?
Groeten van Frank
Dat kwam natuurlijk ook doordat ik eerst zo lang alles bij elkaar moest zoeken. Het stond tenslotte al 20 jaar in de kelder. Zondag kon ik dan eerder beginnen. Ik moet echter nog een goede verduistering aanschaffen. Om 1 uur kwam de maan op, en die scheen zo fel naar binnen dat ik moest stoppen...
Rolf
Rolf-Werner
Hoe oud is dat papier eigenlijk? Papier dat al een paar jaar oud is en niet koel is bewaard, heeft eigenlijk altijd een grijze waas.
Ik heb dit net besteld bij FOTOIMPEX, geen idee, staat er een datum op?
Rolf-Werner
Wat me nog te binnen schiet over die grijze waas: aangezien ik 6 x 6 foto’s heb gemaakt, heb ik deze 4 foto’s (toevallig) vierkant afgedrukt, dus er zit een rand aan de zijkanten. Die rand is spierwit, dus echt heel helder. Met die rand kun je echter ter controle naar de lichte plekken op de andere foto’s gaan en zien hoe grijs die er in vergelijking mee zijn. Op het normale papier zijn de witte plekken echt wit, dat kun je hier ook goed zien, en die komen ook beter tot hun recht.
Het normale papier heeft echter maar een korte belichtingstijd, het zachte papier een veel langere. Vandaar mijn vermoeden dat het te maken zou kunnen hebben met de belichting, dus de toename in de grijscurve, min of meer zoals bij de test. Maar nu is dit een gemengde thread geworden...
Tandemfahren
?
Jeetje, nu vraag je wel erg veel van mijn rekenvaardigheid... dus 4, 6, 8 seconden erbij tellen? Maar dan moet ik de timer elke keer verder draaien, dat wordt nogal onhandig in het donker, en dan moet ik ook nog de teststrip vasthouden... hoe doe jij dat?
?
?
Hallo Rolf-Werner,
?
Ik geef toe, ik heb zo'n chique tijdschakelaar met voetschakelaar, die dat uit zichzelf doet, als je hem niet expliciet tegenhoudt... maar met een normale klok lukt het ook.
Ik maak teststroken met een zwart karton met een gleuf en voer de belichting uit voor elke strook apart (telkens de gleuf een breedte verder verschuiven)
?
Je kunt de klok aanpassen door er een handgeschilderde schaal overheen te plakken, die bijvoorbeeld streepjes heeft bij 8-10-13-16-20-25-32-40-51-64 seconden (dat zijn nu derde stappen; in halve stappen zijn het dienovereenkomstig 8-11-16-22 enz. of juist 10-14-20, zoals de diafragmawaarden). Plutimikatie, zoals de slimme Pippilotta Rollgardina al wist :-)
?
Het huidige variocontrastpapier is echt goed, maar ik wil niemand bekeren. De opvatting dat zoomlenzen ongeschikt zijn om mee te fotograferen, leeft ook nog steeds.
?
Groeten uit Frankfurt
Rolf-Werner
Dat is een handig idee met die tijdschakelaar, dat ga ik eens uitproberen.
Rolf
TiMo
Hoi Rolf,
Luister maar beter niet naar die tandemfietser, want die maakt ook foto’s met een zoomlens ;)
Dat met de teststrips maak ik helemaal niet zo ingewikkeld. Ik heb mijn tijden 6s - 8s - 10s - 13s - 16s - 20s - 25s - 32s - 40s en een luid tikkende klok. Neem een stuk karton in de hand en zet de vergroter aan. Tel 6 seconden af en bedek een deel van de teststrip, tel verder tot 8 seconden en bedek nog een stuk, enzovoort.
Meestal volstaat het bereik tussen 13 en 25 seconden voor mij, als ik niet met splitgrade werk.
Groeten van Tim
Tandemfahren
hij fotografeert namelijk ook met zoomlenzen ;)
?
Verdorie, betrapt...
Meestal maak ik helemaal geen teststroken meer, alleen voor de gradatie (Schplättgrüßd, of hoe dat ook heet)
?
Rolf-Werner
@TiMo: Oh, achteruit, ja, dat is een idee!
TR
Als het papier vers is (en de randen wit zijn!), dan is de sluier van iets anders afkomstig.
€
Even terzijde: helaas is de slechte gewoonte van de "teststroken" zelfs in goede boeken verspreid. Daarbij zou men echter bij elke deelbelichting de schaduwen en lichten van het negatief moeten "vangen". Bij deze trapbelichting zal dit bij de meeste motieven natuurlijk niet mogelijk zijn. Daarom moet men – voor een 'fijn' resultaat – 'proefstukjes' altijd achtereenvolgens op dezelfde delen (schaduwen en lichten) maken.
Mijn ruwe tijden voorlopig zijn: 4, 5, 6, 8, 11, 16, 22, 32. Nou? Komen die getallen je bekend voor?
Rolf-Werner
Hihi – ja, dat herken ik :)
?
Ik let er altijd op dat ik een opvallend punt kies dat veel zegt, bijvoorbeeld een dakrand waar diepe schaduwen en felle lichten zijn. Meestal is zoiets wel te vinden. En bovendien weet je na verloop van tijd bij welke belichting je uiteindelijk ongeveer uitkomt, en kun je de gradaties daar omheen aanpassen.
?
Wat kan er volgens jou nog meer de oorzaak zijn van die grijze waas? Overontwikkeling? Overbelichting zeker niet, de donkerste plekken zijn juist zwart.
?
Rolf
Tandemfahren
Dat klopt, luister maar naar Thomas, zo is het natuurlijk het beste met die strepen.
De grijze waas, zoals ik het nu (hopelijk goed) begrepen heb, zou gewoon het gevolg moeten zijn van de te zachte gradatie. Als de randen van het papier ook mooi wit zijn en de zwarttinten precies goed zijn, lijkt me dat toch heel logisch?
Een waas-test is toch verplicht!
€
Frankgröße
HenningH
Even iets heel anders: ik had in 2006 eens een pakje Fomaspeed zacht, dat was op de een of andere manier kapot. Ik had het gevoel dat de gradatie tussen 00 en 0 lag, en als je zo lang onder belichting stond dat zwart zwart werd, klopte de rest niet meer. Misschien is het papier dus gewoon kapot...
TiMo
Daarbij zou je echter bij elke deelbelichting de schaduwen en hoge lichten van het negatief moeten "raken". Bij deze trapbelichting zal dat bij de meeste motieven natuurlijk niet mogelijk zijn. Daarom moet je – voor een "fijn" resultaat – achtereenvolgens "proefopnames" maken op steeds dezelfde delen (schaduwen en hoge lichten).
?
Dat hoeft niet per se. Je kunt daar ook heel goed interpoleren. Ik leg de teststroken altijd op plekken die belangrijk en licht zijn. Als er donkere plekken bij zitten, is dat nog beter. Wat de tijd betreft, gaat het mij in eerste instantie alleen om de hoge lichten. Ik kies dan de tijd die de hoge lichten iets lichter maakt dan gewenst.
Als het zwart dan niet donker genoeg is, doe ik gewoon nog een test met een hogere gradatie in een geschikt gebied.
Als ik een geschatte tijd en gradatie heb, maak ik de volledige afmeting als testafdruk, om hiermee alle beeldgebieden te kunnen controleren.
?
<sarcasme>
Ik heb het met mijn papier natuurlijk ook makkelijk met de gradatie, omdat ik maximaal op 2,5 kom. Dan hoef je niet meer veel te experimenteren
</sarcasme>
?
Henning, koop nieuw papier. Zo is het niet leuk.
Rolf-Werner
Even iets heel anders: ik had in 2006 eens een pakje Fomaspeed zacht, dat was op de een of andere manier kapot. Ik had het gevoel dat de gradatie tussen 00 en 0 lag, en als je zo lang onder belichting stond dat zwart zwart werd, klopte de rest niet meer.
Misschien is het papier dus gewoon kapot...
?
Dat zou wel erg jammer zijn ;) vooral omdat ik geen referentie heb om dat uit te testen.
?
Toch wel! Ik heb nog een pakje in een ander formaat, dat schiet me nu te binnen, daar zou je een vergelijking mee kunnen maken.
?
Rolf
