MNossi
Hallo!
Ik wil binnen zwart-witfoto’s maken bij weinig licht. Een statief of flitser is geen optie.
Welke film (HP5?) is aan te raden (goed om te pushen)? In welke ontwikkelaar moet deze worden ontwikkeld en hoe? Afdrukken
van 18x24 cm met een acceptabele korrel zouden mogelijk moeten zijn.
Bedankt voor jullie ervaringen/meningen!
Mario
Junkom
Ik heb veel in het donker gefotografeerd; helaas is de Neopan 1600 niet meer verkrijgbaar. Die gebruikte ik alsof het ISO 1000 was en ontwikkelde hem dan goed in bijvoorbeeld D76. Geweldig!
?
Persoonlijk heb ik veel de Kodak Tri-X 400 gebruikt, die kun je pushen naar 1000 en ook naar 1600. Ik heb dan ofwel X-Tol 1 op 1 gebruikt of RODINAL 1 op 100 tot 1 op 200
?
Vervelend lange ontwikkelingen, maar een zeer bruikbaar resultaat vind ik.
?
Maar er komen hier vast nog wel een paar freaks langs die je helemaal in de war zullen brengen met de gekste suggesties. Veel succes en vriendelijke groeten
Morte
Tri-X in A49 of RODINAL. De kun je prima pushen naar 1600.
€
Ik heb de Kentmere 400 eens gepusht naar 3200 met RODINAL. Ik was verbaasd over het resultaat; de korrel bleef echt binnen de perken.
Bonderer
TriX in Spürsinn HCD II met starter is hier mijn favoriete ontwikkelaar, 1600 ISO; ik vind het prima, maar ik heb ook al eens 3200 ISO geprobeerd, tijdens een concert, en het resultaat was goed.
De nieuwe Sam Classic doet het echter ook goed met TriX.
TriX in RODINAL, ook op 1600 ISO, gebruik ik voor een kennis, maar die wil veel korrel en sterke contrasten. Naar mijn smaak te veel korrel.
TriX of HP5? Dat is moeilijk, iedereen heeft daar zijn voorkeuren. Overwegend TriX, maar soms ook HP5; beide films hebben hun sterke en zwakke punten.
Het grootste probleem zal zijn om te beslissen wat je uiteindelijk gaat proberen. Mijn advies: voer gewoon een belichting uit op 1600 voor een of twee filmrolletjes en ontwikkel halve of derde filmrolletjes met verschillende ontwikkelaars/verdunningsverhoudingen om te zien wat je aanspreekt. Zodat de belangrijke foto's uiteindelijk worden zoals hij zich dat voorstelt.
ThomasPauly
Tri-X-Pan haalt volgens mijn praktijkervaring in Emofin of Diafine een probleemloos bruikbare 1000 ASA. De gradatie is ondanks de verhoogde gevoeligheid normaal – met een uitstekende schaduwweergave en zonder uitgebloeide hoge lichten, wat waarschijnlijk ook te danken is aan de bijzondere werking van tweetrapsontwikkeling. De korrel is fijn, zoals gebruikelijk voor deze klasse, en blijft ook bij vergrotingen van 30x40 discreet. Al met al volledig geschikt voor dagelijks gebruik.
€
Daarnaast Delta 3200, waarbij de "box speed" waarschijnlijk een reclame-overdrijving is. Ik heb er goede ervaringen mee gehad om hem op 1600 ASA te belichten en vervolgens te ontwikkelen in (ja, eerder gevoeligheidverlagende) Perceptol, maar wel met de voor 3200 ASA aangegeven tijd. De korrel is ondanks de fijnkorrelontwikkelaar nog steeds opvallend, de scherpte daarentegen opmerkelijk hoog. Meer dan 1600 ASA lijkt de film mij ook in D-76/ID-11 niet te bieden. Naar mijn mening zijn 3200-films alleen aan te bevelen als men de gevoeligheid absoluut nodig heeft of korrel als vormgevingsmiddel wil inzetten.
€
tepe
Photux
Ik heb persoonlijk geen goede ervaringen met RODINAL om film te pushen (of überhaupt om iets met een hogere gevoeligheid te ontwikkelen). Anderen krijgen het voor elkaar, ik op de een of andere manier niet.
Mijn klassieke standaardcombinatie Tri-X en D76 haalt echter 800 zonder noemenswaardig kwaliteitsverlies, en zelfs 1600 is nog goed bruikbaar. Er zijn zeker betere films en ontwikkelaars voor dit soort dingen, maar gezien mijn doorvoer zou de aanschaf daarvan niet de moeite waard zijn. Kentmere 400 maakt op mij een nog iets minder korrelige indruk en zou misschien zelfs nog beter geschikt zijn om te pushen. Maar dat heb ik nog niet geprobeerd.
Het spreekt eigenlijk voor zich, maar de keuze van de objectieven is net zo belangrijk. Bij weinig licht zou ik niet onder f/2 beginnen; een van mijn favoriete objectieven is een 50 mm f/1.4.
piu58
> Ik heb persoonlijk geen goede ervaringen met RODINAL voor het pushen (of überhaupt voor het ontwikkelen van films met een hogere gevoeligheid)
?
RODINAL is slecht geschikt voor het pushen. Bij overontwikkeling (en dat is wat pushen is) hebben veel films de neiging om te splijten en een grove korrel te vertonen.
?
Voor zeer lichtgevoelige films is het daarentegen wel geschikt – als je voorzichtig ontwikkelt en accepteert dat je in vergelijking met op fenidon gebaseerde ontwikkelaars een halve stop gevoeligheid inlevert. Daarvoor krijg je een prachtige scherpte, bijna ongeëvenaard.
?
> Delta 3200, waarbij de "box speed" waarschijnlijk een reclame-overdrijving is
?
Dat is bekend. Bij serieuze metingen komt men uit op ongeveer 1000 ASA.
Ulf-Benno
Beste MNossi, beste fotovrienden,
?
Ik wil graag mijn ervaringen over dit onderwerp delen, want het fotograferen met "available light" houdt me al sinds mijn jeugd bezig. Als scholier had ik geen flitser en later gebruikte ik die alleen voor kleurenfoto’s. Het bijzondere aan zwart-witfoto’s bij slecht licht is de buitengewoon goede, bijna aangrijpende weergave van de lichtstemming. Met de huidige camera's en films kun je echt bij elk kaarslicht en in elke kroeg prachtige foto's maken. Dertig jaar geleden worstelde ik nog met donkere zoekers en camera's die bij het maken van een foto trilden. Ook de eerste AF-camera's waren niet beter; ze vonden het scherpstelpunt niet of moesten zelf licht geven. Nu kun je zelfs met zoomlenzen (groothoek + 1/8 sec) werken. Handmatig scherpstellen met 1:1,4 is echter nog steeds het beste.
De aan te bevelen film hiervoor is naar mijn mening de Neopan 400, het beste ontwikkeld met Microphen. Je hoeft alleen maar de voorschriften te volgen en krijgt bij ISO 3200 bijna onrealistisch goede opnames. Soms geloof je niet dat het hier behoorlijk donker was. De opnames zijn erg goed, ook de schaduwen lopen niet dicht. De korrel is niet te ontkennen, maar wel gematigd. Deze combinatie is zeer robuust. Zelfs grotere fouten bij de belichting en ontwikkeling leiden niet tot totaal verlies. De ontwikkelaar is zeer houdbaar; zelfs na maanden en meerdere doorlopen kun je het nog wagen. Voor elke film heb ik de ontwikkeltijd aanvankelijk met 5 en later met 10 minuten verlengd (500 ml) en ik heb nog nooit een mislukte ontwikkeling gehad.
Helaas was de film lange tijd niet in de handel en nu is hij vrij duur. Ook de ontwikkelaar is niet meer verkrijgbaar in de verpakking van 2,5 liter. Daarom heb ik ATM 49 uitgeprobeerd. Dat werkt bijna net zo goed. De schaduwen zijn donkerder, maar de korrel is iets minder. De ontwikkeltijd wordt door Fuji niet aangegeven, dus heb ik de tijd voor ID11 gewoon met 20% verlengd en goede resultaten behaald. Slechts één keer is de film mislukt, de ontwikkelaar was niet vers genoeg.
Als alternatief voor de Neopan is er alleen de HP5+. Hier is het resultaat bijna net zo goed. Iets meer korrel en minder schaduwdetail vallen nauwelijks op. Maar je mag niet overontwikkelen en een verse ontwikkelaar is altijd nodig.
Er is nog een alternatief, maar daar heb ik twijfelachtige ervaringen mee: de Delta 400 in ATM49. De ontwikkeltijd is vergelijkbaar met die van Neopan. Van de 3 films die ik heb geprobeerd, was er één slecht, één matig (zoals onderbelichte Orwo) en de derde was uitstekend en overtrof alles wat ik eerder had gezien. Superfijnkorrelig, harmonische contrasten, uitstekende schaduwen en de overbelichte negatieven lieten zich ook goed kopiëren. Zoals gezegd bij ISO 3200! wat door Ilford helemaal niet wordt aanbevolen. Ik vermoed dat je alleen verse film mag gebruiken en ook alleen verse ontwikkelaar. Dus de volgende keer doe ik eerst een testontwikkeling.
?
Met de andere 35mm-producten zoals Neopan 1600 en Delta 3200 heb ik slechte ervaringen gehad, de contrasten waren gewoon te flauw, de foto's zagen er niet uit. Bovendien verouderen deze films snel.
Tri-X en APX 400 halen slechts ISO 1600 en alle andere (ORWO, Foma en Forte) slechts ISO 1000. Alleen Tmax heb ik niet verder geprobeerd. De eerste film was weliswaar goed gedetailleerd, maar krachteloos.
?
Ook temperatuur en beweging tijdens de ontwikkeling hebben een grote invloed. Normaal gesproken wil men de sluier verminderen, maar hier is de sluier juist een voordeel voor de schaduwweergave. Hoge temperaturen en lange ontwikkeltijden in verdunde ontwikkelaars kunnen dus zeker nuttig zijn. Momenteel doe ik experimenten met sterk verdunde ontwikkelaars.
Een eerste succes zag er zo uit: de Neopan ontwikkeld in 240 ml water + 60 ml Microphen-moedervloeistof gedurende 2 uur bij 23 tot 26 °C. Het lichte schommelen werd veroorzaakt door het voetbubbelbad op de laagste stand.
Het resultaat was bijna beter dan met de moederoplossing. Mooie sluier en belichtingsreserve en iets grofkorrelig. Waarschijnlijk zou ISO 4200 ook mogelijk zijn geweest.
Als ik meer resultaten heb, laat ik het weer weten.
Er is nog een ideale camera voor dit doel: de heel oude Exa met lichtschacht. Je zet hem op tafel en kunt op grotere afstand (onopvallend 15 cm boven de lichtschacht) scherpstellen, een zacht klikje en de perfecte opname is mogelijk. Belichtingsmeting en filmwissel zijn hier natuurlijk de zwakke punten.
?
Veel succes! Ulf -Benno
Morte
Ik heb toch besloten om een paar voorbeeldfoto’s te laten zien. Hier wordt vaak met cijfers en meetgegevens gestrooid, maar het enige dat telt, zijn de zichtbare resultaten.
€
De eerste foto is een Tri-X 400 op 3200 ASA. Deze is in het lab ontwikkeld, helaas weet ik niet meer in welk, maar de ontwikkelaar is in ieder geval ofwel A49 (FOTOIMPEX) ofwel Kodak D76 (Jet Foto).
Op de foto: JD McPherson
[ATTACHMENT NOT FOUND]
€
De volgende twee foto's heb ik gemaakt op Rollei RPX 400, die volgens verschillende bronnen identiek is of was (ongeveer twee jaar geleden) aan de Kentmere 400. De ingestelde gevoeligheid was 3200 ASA. Omdat ik destijds alles met RODINAL (ADONAL) deed, heb ik ook deze film met deze klassieker ontwikkeld. Het was echter zomer en erg warm, daarom hanteerde ik een ontwikkeltijd van 27 min bij 22 °C. Deze tijd zou dus bij een koelere ontwikkelaar moeten worden verlengd. De mengverhouding van RODINAL was 1+50. Geen standontwikkeling!
€
[ATTACHMENT NOT FOUND]
[BIJLAGE NIET GEVONDEN]
€
Bij alle foto's moet nog worden opgemerkt dat het hier om scans van het negatief gaat. Door het scannen alleen al wordt de korrel versterkt, door het nascherpen vanwege de door de scanner veroorzaakte onscherpte en het verkleinen van de bestandsgrootte wordt het effect nog groter. Afdrukken van dezelfde negatieven zouden dus zichtbaar minder korrel moeten vertonen.
michael-kielgmxnet
Tijdens mijn laatste vakantie heb ik vaker foto’s gemaakt van het interieur van kerken. Daarbij heb ik de Kodak Tmax 400 gebruikt, met een belichting op 800 ASA en deze ontwikkeld in ATOMAL 1+1.
Ik heb de ontwikkeltijd bewust niet verlengd, dus niet gepusht. De negatieven zijn iets dunner dan normaal, maar hebben voldoende schaduwdetail. De hoge lichten zijn heel mooi in balans.
Ik vermoed dat men een vergelijkbaar resultaat kan bereiken met andere balansontwikkelaars (Xtol, D76 enz.). Voor mij was het belangrijk om te zien dat een moderne film zoals de Tmax 400 een onderbelichting van één stop prima aankan zonder dat men noemenswaardige nadelen ondervindt.
TR
de overbelichte negatieven
?
Je bedoelt vast onderbelichting.
?
Je kunt de werkelijke gevoeligheid van een film voor de schaduwen effectief verhogen door middel van een subtiele voorbelichting.
Bij mijn test met de APX 100 kon ik een winst van bijna één stop vaststellen. Normaal gesproken gebruikt men deze methode om een zeer contrastrijk motief onderbelicht te maken en zo de hoge lichten beter onder controle te houden – met tegelijkertijd (als gevolg van de subtiele voorbelichting) goed uitgewerkte schaduwen. Je kunt dit natuurlijk ook doen bij een motief zonder veel contrast – je krijgt dan niet helemaal een stop extra winst (bij een APX 100).
Ik zou wel eens willen weten hoe deze techniek uitpakt bij een 400'er, bijvoorbeeld Tri-X, en of er door een sterkere voorbelichting met een lichte sluier nog meer in zit. Ik heb momenteel geen tijd om dit te testen.
Voor het subtiele (dus net voor sluier) overbelichten heb je een camera nodig met een goede dubbele belichtingsfunctie en telkens een helderder, zo structuurloos mogelijk en gelijkmatig verlicht oppervlak. In donkere ruimtes is zoiets natuurlijk niet aanwezig. Daarom zou je de hele film, voordat je gaat fotograferen, in een absoluut donkere ruimte kort volledig kunnen overbelichten.
StefanT
Ik heb vroeger af en toe wel eens overbelicht en heb altijd goede ervaringen gehad met Microphen. Of het nu Tri-X of HP5+ was. Mijn laatste pogingen waren met HP5+ op 1600 ASA in A49. Bij normaal gebruik vond ik de ontwikkelaar niet zo fijn, maar om te overbelichten is hij naar mijn mening heel geschikt. Ik zal eens twee foto's toevoegen, het zijn positiefscans van een eenvoudige flatbedscanner.
?
[BIJLAGE NIET GEVONDEN]
?
[BIJLAGE NIET GEVONDEN]
